Benjamin Franklin was een van de nation’s Founding Fathers, die hielp bij het opstellen van de Onafhankelijkheidsverklaring. Maar wist je dat hij ook een getalenteerde muzikant en uitvinder was, onder andere?

Benjamin Franklin vond de armonica uit in 1761. Er werd gezegd dat het muzikanten en luisteraars ernstige en aanhoudende depressie en melancholie bezorgde. De desoriënterende kwaliteit van het geluid dat het voortbrengt, is te wijten aan hoe mensen geluid waarnemen.

Glas Harmonica

Benjamin Franklin vond de glazen harmonica uit, ook wel de armonica genoemd, in 1761 nadat hij zijn vriend Edward Delaval een deuntje hoorde spelen op wijnglazen. Delaval verzamelde wijnglazen en vulde ze met verschillende hoeveelheden water. Hij speelde een lied door zijn natte vinger over de lippen van de glazen te wrijven.

Franklin, die een sterk oog voor detail en vindingrijkheid had, was ervan overtuigd dat hij het beter kon doen dan Delaval. Hij maakte een uitgebreid ontwerp en gaf een lokale glasblazer, Charles James, de opdracht om de eerste glazen harmonica te maken.

Franklin’s armonica, genoemd naar het Italiaanse woord harmony, werd gemaakt van zevenendertig glazen kommen. Deze kommen hebben verschillende maten en diktes. De kommen werden gevormd als halve bollen, met een open gleuf in het midden. 

Deze waren ook geschroefd op een ijzeren spil, die door een voetpedaal kan worden gedraaid. De kommen werden achter elkaar geplaatst, met de grootste aan één uiteinde en de kleinste aan het andere. Ze waren bovendien kleurgecodeerd om verschillende tonen weer te geven. De kommen werden horizontaal gerangschikt en in een kast bevestigd met een wiel aan het grotere uiteinde. (Bron: Benjamin Franklin House)

De speler zat voor de armonica en speelde erop door een natte vinger op de buitenkant van de draaiende kom te plaatsen. Het werd verkocht voor veertig guineas per stuk, of ongeveer 42 pond. (Bron: US History)

De populariteit van de glazen harmonica

De armonica kreeg populariteit in Franklin’s tijd. Hij leerde het meesterlijk bespelen en nam het mee naar diners en andere bijeenkomsten om het voor zijn vrienden te spelen. Het instrument werd beroemd omdat er een fabriek werd geopend die honderden arbeiders in dienst nam, en duizenden exemplaren produceerde en verkocht.

Enkele bekende componisten gebruikten het instrument in hun composities. Mozart’s Adagio en Rondo 617 waren expliciet geschreven voor de armonica. Beethoven’s korte melodrama uit 1815 bevatte ook het instrument, dat speelde terwijl de verteller een verhaal vertelde.

Interessant genoeg waren de meeste spelers vrouwen, met name Marianne Davis, die door heel Europa optrad en zelfs les gaf aan de Franse koningin Marie Antoinette. (Bron: PBS)

Psychologische Effecten

In 1798 schreef Johann Friedrich Rochlitz, een Duitse toneelschrijver, musicoloog en kunst‑ en muziekcriticus, over de glazen harmonica in de Allgemeine musikalische Zeitung, of de Algemene Muziekkrant.

Volgens hem beweert hij dat de harmonica de zenuwen stimuleert en de speler in een knagende depressie stort, en daardoor in een donkere en melancholische stemming brengt. Rochlitz waarschuwt het publiek bovendien dat mensen met een zenuwaandoening of die zich melancholisch voelen, het instrument niet moeten bespelen.

Uit verder onderzoek naar het instrument en zijn muziek bleek dat de desoriënterende kwaliteit van het geluid dat het voortbrengt te maken heeft met hoe mensen geluidsbereiken waarnemen en lokaliseren. De dominante toonhoogte van de glazen harmonica ligt tussen 1 en 4 kilohertz. Dit is het geluidsbereik waarin het menselijk brein niet weet hoe het geluid moet lokaliseren of classificeren. (Bron: Medium)