De Dos Erres-massaker vond plaats in een klein dorp in de stad La Libertard, Guatemala op 6 december 1982. Ongeveer 113 mensen werden gedood en verschillende daarvan waren kinderen onder de 14 jaar. Maar wist je dat er een overlevende was bij de massamoord? 

Ramiro Cristales had gezien hoe soldaten zijn dorp binnenkwamen en zijn ouders en andere mensen vermoordden toen hij een jonge jongen was. Hij werd vervolgens geadopteerd door een gewelddadige familie van een van de mannen die de lokale bevolking hadden vermoord. Hij getuigde tegen de moordenaar, die tot 6.000 jaar gevangenisstraf werd veroordeeld.

Hoe gebeurde de massamoord?

De familie van Ramiro Cristales fokte varkens, koeien en gevogelte en verbouwde maïs, bonen en rijst. Hij was bestemd voor een studie, maar een carrière in de landbouw was waarschijnlijker voor hem. Hij had een tweelingbroer genaamd Eldo en andere broers genaamd Victor en Hector. Victor en Petrona waren zijn ouders.

Dos Erres was een relatief oase in Guatemala, die werd gezien als een ketel van chaos. Het burgerconflict in het gebied woedde sinds 1960 tussen door de VS gesteunde regeringsmacht en linkse guerrillas. De guerrillas legden een convooi van soldaten in de val, vermoordden meerdere soldaten en namen 22 geweren in beslag.

Gewapende soldaten gekleed in burgerkleding kwamen om de strijders die betrokken waren bij de hinderlagen nabij Dos Erres te vinden. Ze geloofden dat het dorp guerrillapropagandisten herbergde. Enkele weken later, in de vroege uren van 8 december, arriveerde de oorlog en doofde alle lichten.

Wat daarna gebeurde, ging de meest wrede verbeelding te boven: de soldaten begonnen met het martelen en doden van de mannen, daarna verkrachtten en doden ze de vrouwen, waaronder de familie Cristales. 

Een van de soldaten, Santos Lopez, spaarde het leven van Cristales en nam hem mee naar huis en adopteerde hem uiteindelijk. Maar dat was niet het einde van zijn lijden, want Lopez behandelde hem als een slaaf en zijn familie mishandelde hem ook. (Bron: News Interactives)

Ramiro Cristales’ zoektocht naar gerechtigheid

Aura Elena Farfan was ongeveer tien jaar geleden de eerste die de massamoord onderzocht. Farfan was het hoofd van de Vereniging van Familieleden van de Gevangen en Verdwenen van Guatemala (FAMDEGUA). Deze vereniging helpt de families te achterhalen wat er gebeurde met de bijna 250,00 doden of vermisten tijdens de oorlog. Farfan besloot te onderzoeken nadat ze herhaaldelijk de verhalen had gehoord over de put die een massagraf werd in Dos Erres.

Farfan ontdekte dat Cristales nog leefde en voelde zich walgelijk over het feit dat de soldaat die bij de massamoord betrokken was hem had meegenomen. Wetende dat Cristales niet veilig was om in Guatemala te wonen, deed Farfan alles om Cristales te helpen. Canada stemde toe Cristales asiel te verlenen. (Bron: News Interactives)

De veroordeling van de moordenaar

Santos Lopez werd in november 2016 schuldig bevonden aan verantwoordelijkheid als dader van de massamoord en veroordeeld tot 5.160 jaar gevangenisstraf: 30 jaar voor misdaden tegen de menselijkheid, plus nog eens 30 jaar voor elk van de 171 personen die werden gedood in Dos Erres.

Volgens het rapport van de International Justice Monitor erkende de rechtbank de marteling van Cristales, maar liet gerelateerde aanklachten vallen omdat het geen misdaden tegen de menselijkheid waren.

We krijgen langzaam gerechtigheid, maar we krijgen het, zei hij. Het was zowel een gelukkige als verdrietige gebeurtenis, blij omdat we gerechtigheid krijgen, en verdrietig omdat ik niet vrij ben.

Ramiro Cristales

Cristales is nu getrouwd met drie kinderen en is Canadese staatsburger geworden. Hij heeft een relatief comfortabele plek voor zichzelf gevonden onder mede‑Canadezen. (Bron: News Interactives)