Je overleeft mazelen. De koorts breekt, de uitslag vervaagt, en je lichaam gaat verder. Maar dat gebeurt niet. Terwijl je één virus aan het bestrijden was, wist dat virus stilletjes jaren van hard veroverde immuniteit uit de rest van je immuunsysteem weg. Ziekten die je al had verslagen? Je lichaam is gewoon vergeten hoe het ze moet bestrijden.
Wetenschappers noemen het “immunologische amnesie”, en het zou wel het minst gerapporteerde gevaar kunnen zijn van een ziekte die de meeste mensen zien als een kinderlijk ongemak met vlekken.
De ontdekking die alles veranderde
Eeuwenlang merkten artsen iets vreemds op. Kinderen die van mazelen herstelden leken in de jaren daarna vaker ziek te worden. Niet door mazelen zelf, maar door alles andere: longontsteking, infecties, ziekten waarvoor ze beschermd hadden moeten zijn. Het patroon was er, maar niemand kon het verklaren.
Toen, in 2019, openden immunoloog Michael Mina en geneticus Stephen Elledge van de Harvard Medical School het mysterie. Met een hulpmiddel genaamd VirScan, dat een volledige immuunhistorie kan lezen uit een enkele druppel bloed, testten ze 77 niet-gevaccineerde kinderen in Nederland vóór en na een mazeleninfectie.[1] Wat ze vonden was verbluffend: mazelen wist tussen de 11 % en 73 % van de beschermende antilichamen van de kinderen te vernietigen. Niet de mazelen‑antilichamen. Alle andere.
Griep‑antilichamen. Herpes‑antilichamen. Longontsteking‑antilichamen. Jaren van opgebouwde immuunintelligentie, verdwenen.[2]
Een virus dat je geheugen‑cellen opjaagt
De meeste infecties verstoren je immuunsysteem tijdelijk. Griep beschadigt je luchtwegen, waardoor je enkele weken kwetsbaar bent voor bacteriële longontsteking. Maar mazelen richt zich specifiek op en vernietigt de geheugen‑cellen die je immuunsysteem jaren heeft opgebouwd.[3]
Het geheugen van je immuunsysteem werkt als een bibliotheek van pasfoto’s. Elke pathogeen die je ooit hebt bestreden wordt gecatalogiseerd door gespecialiseerde B‑cellen en T‑cellen zodat je lichaam ze onmiddellijk kan herkennen en vernietigen als ze terugkomen. Het mazelenvirus heeft een griezelige affiniteit voor een receptor genaamd CD150, die zich op het oppervlak van precies deze geheugen‑cellen bevindt.[3] Het hecht zich eraan, kapert ze en gebruikt ze om zich te repliceren. Wanneer je immuunsysteem uiteindelijk de mazeleninfectie opruimt, gebeurt dat door zijn eigen geïnfecteerde geheugen‑cellen te doden. Het virus is weg, maar je dossiers ook.
"Stel je voor dat je immuniteit tegen pathogenen is als het dragen van een boek met foto’s van criminelen, en dat iemand er een hoop gaten in heeft geboord," Mina vertelde aan de Harvard Gazette. "Het zou dan veel moeilijker zijn die crimineel te herkennen als je hem tegenkomt."[2]
Het Trojaanse Paard
Wanneer je rodehond inademt, infecteert het virus eerst immuuncellen die alveolaire macrofagen worden genoemd in je longen. Normaal gezien vangen deze cellen pathogenen en vervoeren ze naar de lymfeklieren om een immuunrespons te activeren. Rodehond maakt gebruik van datzelfde transportsysteem en betreedt de ruimte waar immuunherinneringen worden gevormd en opgeslagen.[4]
In primatenstudies gaven onderzoekers apen fluorescerend gelabeld rodehondvirus, waardoor geïnfecteerde cellen groen gingen gloeien. De kiemcentra door het hele lichaam, de magazijnen van immuunherinnering in de darm, het beenmerg en het lymfatische weefsel, gloeiden. “Alles wat groen is, sterft net,” legde Mina uit.[4]
De Lange Schaduw
Wat verving die vernietigde geheugencellen? Nieuwe lymfocyten, en veel van hen. Maar ze hadden allemaal slechts één herinnering: rodehond. Het immuunsysteem leek normaal bij standaardtests, functioneerde goed en vormde nieuwe herinneringen zonder problemen. Maar het had zijn geschiedenis verloren.[4] Mina's eerdere epidemiologische onderzoek, gepubliceerd in Science in 2015, toonde aan dat kinderen die rodehond hadden gehad, gedurende twee tot drie jaar daarna nog steeds sterven aan verhoogde aantallen, niet door rodehond, maar door infecties die hun immuunsysteem gemakkelijk had moeten bestrijden. Rodehond kan verantwoordelijk zijn geweest voor tot 50 % van alle kindersterfte door infectieziekten, omdat het overlevenden weerloos achterliet tegen alles anders.[2]
Het rodehondvaccin beschermt niet tegen één ziekte. Door immuunamnesie te voorkomen, beschermt het tegen alle ziekten die je lichaam al heeft geleerd te bestrijden. En onderzoekers suggereren nu dat iedereen die rodehond krijgt, daarna moet overwegen om opnieuw gevaccineerd te worden tegen alle andere ziekten, omdat hun immuunsysteem mogelijk opnieuw moet beginnen.[1]
Eén virus. Eén infectie. En je lichaam vergeet alles wat het ooit wist.
