Socrates was een bekende en controversiële figuur in zijn geboortestad Athene, zozeer dat hij vaak werd bespot in de toneelstukken van komische dramatisanten. Maar wist je dat hij nooit echt iets heeft geschreven?

Socrates heeft geen geschriften nagelaten. Alles wat we over hem weten, komt uit verslagen van leden van zijn kring, voornamelijk Plato en Xenophon, evenals Plato's leerling Aristoteles, die over Socrates leerde van zijn leraar.

Filosofie van Socrates

Socrates en zijn kijk op het leven hebben de filosofie beïnvloed, die in twee delen wordt verdeeld: wat vóór hem kwam en wat na hem kwam. Om die reden worden de filosofen die vóór hem leefden pre‑Socraten genoemd. Hoewel de filosofen die na hem kwamen niet post‑Socraten worden genoemd, wordt gezegd dat “alle filosofie een voetnoot is op Plato.” Plato was Socrates' meest vereerde leerling en de belangrijkste verspreider van Socrates' filosofie.

Socrates heeft nooit iets geschreven, en wanneer Plato Socrates als hoofdpersoon in zijn dialogen gebruikt, kan het moeilijk zijn te bepalen hoeveel van de Socrates historisch is en hoeveel van Plato. We kunnen echter een idee krijgen van hoe Socrates was. Socrates en de titelpersonage gaan zitten om te bespreken wat goed zijn betekent in Meno, een van de hierboven genoemde Platonische dialogen. Het debat is levendig, en ze komen tot twee tegenovergestelde opvattingen over wat goed is zonder ooit tot een definitieve conclusie te komen. Dit is typerend voor Socrates: hij stelt voortdurend vragen, is vaak ironisch, en accepteert nooit het gemakkelijke antwoord. (Bron: The Collector) 

De ontwikkeling van Socrates' filosofie

Naarmate de democratie van Athene groeide, groeide ook de behoefte aan een overtuigend argument. Dit leidde tot een bloeiende industrie binnen het onderwijs, onderwezen door sofisten. Zij rekenden een vergoeding om retoriek, welsprekendheid en logische argumentatie te onderwijzen. De sofisten werden sterk bekritiseerd. Betalen voor onderwijs werd als onbeleefd beschouwd in de Atheense samenleving, en de uitdrukking “zuivere sofistiek” wordt vandaag de dag nog steeds denigrerend gebruikt voor argumenten die geen inhoud hebben.

Socrates berispte de sofisten en debatteerde vaak met hen. Maar, betwistbaar, was Socrates ook een sofist; hij volgde die traditie, behalve dat hij geen vergoeding vroeg voor wat hij onderwees en meer geïnteresseerd was in het onthullen van echte kennis dan in het simpelweg onderwijzen van logische argumentatie, hoewel hij ongetwijfeld een meester van die kunst was.

Volgens alle verslagen was Socrates een geestige, ironische, welbespraakbare spreker die scherpe inzichten had en ongelooflijk diep dacht. Volgens de legende verklaarde het Delphische Orakel, waarvan de Grieken geloofden dat het rechtstreeks voor de goden sprak, Socrates de wijste levende mens. Dit vond Socrates in het begin moeilijk te accepteren. Hij ging op zoek om te zien of dit bevestigd kon worden door vragen te stellen en in discussie te gaan met iedereen die hij wijs of deskundig vond. Hij was teleurgesteld omdat elk van hen hun wijsheid uitsprak, maar niemand leek te weten waar hij het over had. Socrates concludeerde dat hij de wijste levende mens was, niet omdat hij veel wist, maar omdat hij niets wist.

Socrates’ erfenis werd niet geholpen door zijn martelaarschap en het feit dat Plato zijn leerling was. Zelfs als Socrates de aanklachten had kunnen vermijden, zou hij zijn overtuigingen niet hebben opgegeven. Naast zijn geestigheid en wijsheid gaf zijn moed integriteit en gewicht aan zijn leerstellingen. Plato raakte geïnspireerd door wat hij zag en hoorde in Socrates’ filosofie, en zijn geschriften vereeuwigden Socrates tot het punt waarop hij de westerse culturele en intellectuele geschiedenis diepgaand vormgaf. (Bron: The Collector) 

Afbeelding van TheImaginativeConservative