Gustav III besteeg in 1771 de Zweedse troon en richtte al snel zijn aandacht op de koffiekop. Volgens latere verslagen beval de koning een experiment uit te voeren op een paar identieke tweelingbroers die ter dood veroordeeld waren. Hun straffen werden omgezet in levenslange gevangenisstraf onder één voorwaarde: de ene broer moest dagelijks drie potten koffie drinken, terwijl de andere dezelfde hoeveelheid thee dronk, voor de rest van hun leven [1] [2] [3].
Koffie bereikte Zweden rond 1674, maar bleef tot het begin van de achttiende eeuw een onbeduidende importgoed. Daarna werd het populair onder de rijken [1] [3]. In 1746 werd er een koninklijk decreet uitgevaardigd tegen koffie en thee, waarin misbruik en overmatig gebruik van beide dranken werden veroordeeld. Er volgden hoge belastingen; wie deze niet betaalde, kreeg boetes en verloor zijn kopjes en borden [1] [2] [3].
Tussen de jaren 1750 en 1820 verbood de Zweedse staat koffie in totaal vijf keer: van 1756 tot 1761, van 1766 tot 1769, van 1794 tot 1796, van 1799 tot 1802 en van 1817 tot 1823 [1]. Gustavs vader, Adolph Frederick, had in 1760 eveneens een verbod op deze dranken ondertekend; beide koningen hadden bovendien een verhandeling uit 1715 van een Franse arts gelezen over de gevaren van wat later als cafeïne werd geïdentificeerd [1]. Officieel werd gezondheid als reden aangevoerd, maar koffie werd ook beschouwd als een buitenlands luxeproduct; koffiehuizen werden verdacht van het bevorderen van luiheid en politieke discussies [3].
Twee vooraanstaande artsen kregen de taak om de gezondheid van de tweelingbroers te monitoren [2]. Beide artsen stierven vóór het einde van het onderzoek, de een vóór de ander; Gustav III zelf werd in 1792 vermoord [1] [2]. De koning heeft dus nooit het gewenste resultaat meegemaakt.
De broer die thee dronk, stierf als eerste, op 83-jarige leeftijd, tientallen jaren na de dood van de koning [1] [3]. De koffiedrinker leefde langer, hoewel de datum van zijn overlijden onbekend is, aangezien de artsen die dit hadden moeten noteren inmiddels overleden waren [1] [3]. Een medisch historisch rapport vat het kort samen: de thee-drinker stierf op 83-jarige leeftijd, en koffie ‘won’ [2].
Er is tot op heden geen officieel achttiende-eeuws document gevonden dat dit experiment bevestigt [3]. Zweedse bronnen stellen dat de waarheid achter dit verhaal niet is bewezen; het experiment kan het best worden omschreven als een vermeende tweelingstudie [1] [3]. Het verhaal is bekend geworden omdat het de koninklijke afkeer van koffie illustreert, niet omdat er bewijs voor bestaat [3] [4].
De verboden hadden geen effect. Op 1 augustus 1794, de dag waarop een nieuw verbod van kracht werd, hielden Zweden symbolische begrafenissen voor hun koffiepotten [3]. De botanicus Carl Linnaeus waarschuwde tegen koffie, hoewel hij zelf veel waarde aan de drank hechtte [3]. Het laatste verbod werd in 1823 opgeheven; daarna werd koffie de dominante drank in Zweden, dat sindsdien tot de landen met het hoogste per capita verbruik ter wereld behoort [1] [2].
Moderne onderzoeken hebben het oordeel dat Gustav III hoopte te bevestigen, ontkracht. Meta-analyses tonen een dosisafhankelijke vermindering van het risico na een acuut myocardinfarct; in 2016 schrapte het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek zijn eerdere classificatie van koffiedrinken als mogelijk kankerverwekkend [2]. Het experiment van de koning, indien het al heeft plaatsgevonden, vergeleek drie potten koffie per dag met thee en leverde geen enkel bewijs dat koffie de levensduur verkort [1] [2].



