In 1944 lanceerde General Foods, de fabrikant van Grape Nuts, een campagne met de slogan 'Eet een goed ontbijt, doe beter je werk'. Supermarkten deelden pamfletten uit waarin het ontbijt werd gepromoot, en via radioreclames werd verkondigd dat voedingsdeskundigen het ontbijt de belangrijkste maaltijd van de dag noemden [4]. Deze slogan had een commercieel doel: ontbijtgranenfabrikanten hadden decennialang geprobeerd het nuttigen van ontbijtgranen ’s ochtends te normaliseren, en deze slogan diende dus de belangen van bedrijven die ontbijtproducten verkopen [1][3].
Volgens voedingshistorica Caroline Yeldham geloofden de Romeinen dat het gezonder was om slechts één maaltijd per dag te nuttigen. Abigail Carroll schrijft in The Invention of the American Meal dat veel inheemse Amerikanen gedurende de dag kleine beetjes eten namen en soms dagenlang vastten. In de middeleeuwen zagen Europeanen het ontbijt afwisselend als een luxe, een noodzaak voor arbeiders of een maaltijd die vaak werd overgeslagen; Amerikaanse kolonisten aten meestal pas na urenlang ochtendwerk [4]. Pas toen arbeiders naar steden verhuisden en vaste werkschema’s aanhielden, werd het ontbijt een dagelijkse gewoonte; dit proces begon in de 17e eeuw in Europa en verspreidde zich tijdens de Industriële Revolutie [4].
Aan het einde van de 19e eeuw runde John Harvey Kellogg een sanatorium in Battle Creek, Michigan, waar hij graanproducten promootte als gezond voedsel. Hij ontwikkelde in de jaren 1890 cornflakes; James Caleb Jackson had in 1863 al granola uitgevonden [1]. De broer van Kellogg, Will Keith Kellogg, zette deze ideeën om in een bedrijf dat ontbijtgranen produceerde [2]. De commerciële ontbijtgranenindustrie heeft feitelijk het culturele ritueel van het nuttigen van granen met melk als standaardochtendmaaltijd gecreëerd [1]. In de jaren 1940 en 1950 gebruikten reclamecampagnes argumenten over voeding en energie om ontbijtgranen als dagelijkse noodzaak af te schilderen; soms werden zelfs artsen als getuigen aangehaald [2].
Een overzichtsartikel uit 2019 in The BMJ analyseerde 13 gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken en kwam tot de conclusie dat mensen die ontbijten niet consequent meer gewicht verliezen dan mensen die het overslaan. In sommige gevallen namen ontbijters zelfs meer calorieën per dag tot zich [2][3]. In het BIDS-onderzoek uit 2019 werden 309 deelnemers willekeurig verdeeld in groepen die wel of niet ontbeten gedurende zes weken; de ontbijtgroep verloor niet meer gewicht, de vastende groep verloor iets meer, en de ontbijtgroep consumeerde meer calorieën per dag [1]. Een onderzoek uit 2014 in JAMA Internal Medicine verdeelde 309 overgewichtige of obese volwassenen in groepen die het ontbijt oversloegen, wel ontbeten of alleen dieetadvies kregen zonder specifieke instructies over het ontbijt; na 16 weken was er geen significant verschil in gewichtsverlies tussen beide groepen [1].
Een studie uit 2020 in het American Journal of Clinical Nutrition toonde aan dat het overslaan van het ontbijt de totale calorie-inname met ongeveer 260 calorieën per dag verlaagt, zonder dat dit de honger bij overgewichtige volwassenen aanzienlijk vergroot [1]. Ook het idee dat het overslaan van het ontbijt het lichaam in een ‘hongermodus’ brengt en de calorieverbranding vertraagt, is inmiddels tegengesproken [3]. Voor gezonde volwassenen is er dus geen universele regel die voor iedereen geldt [3].
Uit een onderzoek uit 2013 aan de Universiteit van Missouri bleek dat overgewichtige meisjes die een ontbijt met 35 gram eiwit nuttigden, gedurende de dag minder honger en verlangen naar eten hadden, lagere ghrelineniveaus vertoonden en ’s avonds 400 calorieën minder aten dan meisjes die het ontbijt oversloegen of een normaal eiwitrijk ontbijt aten [1]. Voor kinderen en tieners kan een regelmatig ontbijt inderdaad voordelen hebben [3]. Deze voordelen hangen echter af van de samenstelling van het ontbijt en van wie het eet, en niet van een algemene slogan [1][3].
Ontbijtgranenfabrikanten financierden onderzoek naar het tijdstip van maaltijden, en deze bevindingen werden opgenomen in schoolprogramma’s en overheidsrichtlijnen voor voeding [2]. Het ontbijt vormt een miljardenindustrie met ontbijtgranen, yoghurt, granolarepen en ontbijtsandwiches; dit geeft de voedingsindustrie sterke motieven om deze boodschap te blijven verspreiden [3]. Sommige mensen voelen zich scherper en energieker na een vroeg ontbijt, terwijl anderen beter presteren wanneer ze pas later eten [3]. De campagne uit 1944 zorgde ervoor dat een commerciële slogan als wetenschappelijk feit werd gezien; de feitelijke onderzoeksresultaten zijn echter veel genuanceerder dan deze slogan doet vermoeden [1][4].






