NASA heeft op 1 december 2014 een historisch stuk apparatuur uit de wacht genomen bij het Kennedy Space Center in Florida. Het was geen raket of zelfs geen deep space nine-iron. Het was de originele aftelklok, een groot analoog display ter grootte van een reusachtige polshorloge dat aan de overkant van de rivier van de lanceerplaats stond en geduldig de seconden tot de lancering af telde. Wat inspireerde NASA om een aftelling te gebruiken voor raketlanceringen?
NASA gebruikte een aftelling voor raketlanceringen nadat ze geïnspireerd waren door de film “Frau im Mond” van Fritz Lang. NASA nam de aftelling niet alleen over om technici te synchroniseren, maar ontdekte ook dat het aankondigen van de aftelling anticipatie creëerde bij de kijkers thuis.
Hoe kwam Fritz Lang op het idee van een aftelling voor raketten in zijn films?
Die Frau im Mond werd geschreven door Thea von Harbou, Lang’s langdurige partner en toenmalige vrouw. De twee gingen later uit elkaar, nadat von Harbou besloot zich bij de nazi’s aan te sluiten. De roman, die een groep sluwe maankolonisten volgt, is een achtbaan van liefdesdriehoeken, zakelijke intriges en maangeschillen, en Lang besloot deze te verfilmen.
Von Harbou had grondig onderzoek gedaan naar ruimtevaart tijdens het schrijven van de roman, en Lang, die zijn film evenveel op wetenschappelijke mogelijkheden wilde baseren, schakelde Hermann Oberth in, de Transsylvanische instructeur die de hele ruimte‑mania had geïnitieerd, als wetenschappelijk adviseur van de film. Oberth ging rechtstreeks naar Berlijn.
Het resultaat was een baanbrekende samenwerking tussen kunst en wetenschap. Voor elke uitdaging waarmee de ruimtevaarders werden geconfronteerd – raketontwerp, zuurstoftekorten en gewichtloosheid – berekende Oberth het meest waarschijnlijke antwoord, en Lang en zijn team brachten het in de praktijk. Andere Duitse raketliefhebbers, zoals Willy Ley en Max Valier, stroomden naar de set om hun steentje bij te dragen en hun wildste fantasieën werkelijkheid te zien worden.
Lang voelde zich niet beperkt door zijn ogenschijnlijk beperkte budget; in één opvallende post bestelde hij 40 vrachtwagens vol zeeblauw zand om te worden binnengehaald en gebrand om het ultieme maanlandschap te creëren. De berekeningen van de wetenschappers en Lang’s creativiteit waren de enige beperkingen. (Bron: Atlas Obscura)
NASA en de aftelling
Lang en zijn adviseurs bedachten een verscheidenheid aan ruimtevaartkenmerken die later op echte lanceerplatformen zouden verschijnen. De astronauten worden op hun plaats gehouden door voetbanden, terwijl de raket zelf talloze trappen en motoren heeft die één voor één worden afgestoten, wat een voorbode was van moderne ontwerpen. Een andere vooruitziende beslissing werd genomen tijdens het montageproces.
De lancering zelf is een gespannen gebeurtenis die een dramatische opbouw verdient. Lang was koppig anti‑geluid en weigerde enige effecten toe te voegen, dus het opstuwen van de blasters was geen optie. In plaats daarvan koos hij voor een minder duidelijk spanningsmiddel: intertitels.
Terwijl de astronauten op hun stapelbedden liggen, met wijdopen ogen en samengeknepen monden, snijdt de video naar een aankondiging: Noch 10 Sekunden! Er zijn nog maar 10 seconden! Noch 6 Sekunden! zegt de missieleider terwijl hij de vuurlader vasthoudt.
De cijfers worden steeds belangrijker en vullen het scherm: 5, 4, 3, 2, 1, JETZT! Nu! Het hendel wordt neergelaten en de raket schiet uit het water. Het laat het hart nog steeds sneller kloppen, bijna een eeuw later.
De ruimtelijke consultants van de film namen wat ze van de tegenslag hadden geleerd mee naar de Society for Space Travel, waar ze ontdekten dat het luid timen van lanceringen tot op de seconde niet alleen theatrale, maar ook functioneel was. Toen NASA in 1958 haar eerste succesvolle satelliet, Explorer 1, lanceerde, zeiden de nieuwsreels die het evenement toonden dat het moment was aangebroken en de aftelling nul had bereikt! (Bron: Atlas Obsura)
