Volgens een analyse van de National Trauma Databank [6] registreerden Amerikaanse traumacentra tussen 2003 en 2015 in totaal 106.538 patiënten met één schotwond en 57.819 patiënten met meerdere schotwonden. Het ruwe sterftecijfer bedroeg 13,26 procent bij één wond en 18,84 procent bij meerdere wonden, vergeleken met 1,97 procent bij steekwonden die binnen hetzelfde systeem werden behandeld [6]. De meeste mensen die in de Verenigde Staten worden geraakt, overleven en verlaten het ziekenhuis, maar de overlevingskansen veranderen sterk afhankelijk van de anatomie, de snelheid van de kogel en de snelheid waarmee de zorg wordt verleend.

De kinetische energie neemt toe met het kwadraat van de snelheid van een projectiel, waardoor snelheid een belangrijker bepalende factor is voor weefselschade dan massa [2]. Projectielen met een gemiddelde snelheid, zoals handvuurwapen- en jachtgeweerkogels, evenals kogels met hoge snelheid uit geweren, veroorzaken een drukgolf die weefsel van het pad van de kogel wegduwt en een tijdelijke holte creëert die veel groter is dan het projectiel zelf [2]. De massa, samenstelling, snelheid en vorm van de kogel bepalen samen hoe diep de kogel doordringt [3].

Dicht, elastisch weefsel absorbeert energie en weerstaat uitzetting; daarom blijven huid, spieren, darmen en bloedvaten vaak gespaard van ernstige cavitatieschade [2]. De lever, milt, nier en hersenen hebben een lage treksterkte en kunnen scheuren of verbrijzelen; bij voldoende energieoverdracht kan de lever zelfs volledig uiteenvallen [2]. De meeste sterfgevallen na een schotwond zijn te wijten aan bloedingen, zuurstofgebrek door een ingestorte long, ernstige verwondingen aan het hart of grote bloedvaten, of schade aan de hersenen en het ruggenmerg [1].

Een 26-jarige man die op grote afstand door jachtgeweerschoten was geraakt, kwam binnen met inschotwonden op zijn linkerdij, buik en linker middelvinger; er waren geen tekenen van nabijschot, zoals verbranding of tatoeëring [7]. Beeldvorming toonde dat er nog schotresten in het zachte weefsel zaten, zonder fracturen of ernstige schade aan vitale organen; zijn bloeddruk bleef stabiel [7]. De behandelaars kozen voor een conservatieve aanpak en ontsloegen hem na drie dagen; zes maanden later vertoonde hij geen complicaties en kon hij zijn normale activiteiten hervatten [7].

Bloedingen zijn de belangrijkste oorzaak van te voorkomen sterfgevallen na een verwonding; daarom staan circulatie en bloedingbeheersing op de derde plaats in de ABCDE-procedure, na bevrijding van de luchtweg en ademhaling [5]. Het Advanced Trauma Life Support-programma, ontwikkeld door het American College of Surgeons, is onderwezen aan meer dan een miljoen artsen in ruim 80 landen [5]. Volgens eigen publicaties van het programma ontbreekt nog steeds overtuigend bewijs dat het de uitkomsten voor patiënten verbetert; er loopt in ieder geval één grootschalig onderzoek [5].

Traumaspecialisten reanimeren en stabiliseren eerst de patiënt, waarna ze de verwondingen beoordelen en behandelen, vaak in samenwerking met verpleegkundigen, ondersteunend personeel en arts-assistenten [4]. De beoordeling kan röntgenfoto’s of CT-scans omvatten; de behandeling kan bestaan uit chirurgie om beschadigde structuren te herstellen of om kogelresten te verwijderen [2]. Een lang bestaande praktijk is inmiddels afgeschaft: het routinematig beperken van de beweging van de wervelkolom na een penetrerende verwonding leidt tot slechtere uitkomsten [2].

In 2015 traden wereldwijd ongeveer een miljoen schotwonden op als gevolg van interpersoonlijk geweld [1]. In 2016 veroorzaakten vuurwapens wereldwijd 251.000 sterfgevallen, tegenover 209.000 in 1990; 64 procent daarvan was het gevolg van aanvallen, 27 procent van zelfmoord en 9 procent van ongelukken [1]. In de Verenigde Staten veroorzaakten vuurwapens in 2017 ongeveer 40.000 sterfgevallen; de economische kosten van schotwonden worden geschat op 140 miljard dollar per jaar [1].

Overleven heeft ook zijn prijs: niet-dodelijke schotwonden veroorzaken vaak ernstige verminking, amputatie na zware botbreuken en blijvende invaliditeit [1]. Tot de geregistreerde langetermijncomplicaties behoren darmobstructie, verlamming, chronische pijn, diepe veneuze trombose met longembolie en loodvergiftiging [1]. Sinds 2003 zijn de uitkomsten bij één schotwond verbeterd, maar meerdere schotwonden blijven een grote uitdaging voor de traumazorg [6].


Sources

  1. Wikipedia: Schotwond
  2. Wikipedia: Penetrerend trauma
  3. Wikipedia: Terminale balistiek
  4. Wikipedia: Traumachirurgie
  5. Wikipedia: Advanced Trauma Life Support
  6. dh.howard.edu
  7. pmc.ncbi.nlm.nih.gov