Toen de Verenigde Staten 100,000 COVID-19-doden overschreden, grepen journalisten naar vergelijkingen die groot genoeg waren om het verlies te bevatten. Twee keer het aantal Amerikanen dat gedood werd in de Vietnamoorlog. Meer dan de Amerikaanse militaire gevechtsdoden in elk conflict sinds de Koreaanse Oorlog. De vergelijkingen waren een poging om een getal zich te laten gedragen als een menselijk feit.[1]

Psychisch verdoven is het psychologische fenomeen waarbij grotere sterftecijfers zwakkere emotionele reacties kunnen veroorzaken. Eén identificeerbaar leven kan ons diep raken, terwijl honderden, duizenden of miljoenen levens kunnen vervagen tot statistieken.

Moeder Teresa formuleerde het probleem in één zin: “Als ik naar de massa kijk, zal ik nooit handelen. Als ik naar de één kijk, zal ik dat wel doen.”[2] Paul Slovic, een psycholoog aan de Universiteit van Oregon, gebruikte die zin als titel van zijn artikel over psychisch verdoven en genocide, omdat het een falen benoemt dat kan optreden bij anderszins zorgzame mensen.[2]

In Slovic's paper begint het raadsel met een genereuze veronderstelling. De meeste mensen zullen grote inspanningen leveren om een individueel slachtoffer te redden waarvan de nood duidelijk zichtbaar wordt. De moeilijkheid ontstaat wanneer die persoon “een van velen” wordt in een veel grotere ramp.[2] De geest voegt niet één eenheid verdriet toe voor elk extra leven. Gevoelens schalen niet als wiskunde.

Slovic beschreef de fout aan BBC Future in eenvoudige bewoordingen. Ons snelle, intuïtieve onderbuikgevoel is krachtig, zei hij, maar het “gaat niet goed om met cijfers in omvang.” Eén leven kan enorm belangrijk aanvoelen. Naarmate de cijfers stijgen, stijgen onze gevoelens niet in dezelfde verhouding.[1]

Het resultaat kan meer verontrustend zijn dan gewone onverschilligheid. Slovic's onderzoek suggereert dat naarmate de statistische omvang van een tragedie groeit, mensen gedesensibiliseerd kunnen raken, en medeleven kan vervagen of instorten in plaats van uitbreiden.[1] Een sterftecijfer van één nodigt een gezicht, een naam, een redding uit. Een sterftecijfer van 400,000 vraagt de verbeelding om werk te doen waarvoor ze slecht is uitgerust.

Het Probleem met Grote Cijfers

Tijdens de pandemie merkte BBC Future bewijs van coronavirus-nieuwsvermoeidheid op, omdat mensen minder over de crisis lazen, zelfs terwijl het wereldwijde sterftecijfer de 400,000 had overschreden en meer dan zeven miljoen gevallen waren geregistreerd in 200 landen.[1] Elke dood behoorde tot een familie die geschokt en rouwend achterbleef. Van veraf kwamen die sterfgevallen binnen als updates, grafieken, mijlpalen en afgeronde cijfers.

Slovic's paper uit 2007 beschrijft massale sterftecijfers als “mensen waarvan de tranen zijn opgedroogd.”[4] De uitdrukking is brutaal omdat hij precies is. Een getal kan nauwkeurig zijn en toch falen om de emotionele informatie over te brengen die mensen tot actie beweegt. Het kan de omvang van het lijden rapporteren terwijl het de specifieke persoon die leed verwijdert.

Die zwakte is van belang buiten één pandemie. Slovic verbond psychisch verdoven met het terugkerende falen van naties en het publiek om effectief te reageren op massamoord en genocide. Elke wreedheid heeft zijn eigen politiek en obstakels, schreef hij, maar herhaaldelijke verwaarlozing wijst op een diepere beperking in hoe menselijke gevoelens reageren op grootschalig lijden.[2]

Compassie heeft vaak een deuropening nodig die klein genoeg is om binnen te gaan. Een foto, een naam, één kind, één gezin, een verhaal dat men in de geest kan vasthouden. Zonder die deuropening kan enorm verlies abstract worden. Het aantal blijft stijgen, maar het hart is gestopt met meetellen.

Eén dood kan ons raken. Tienduizend doden kunnen ons misschien niet tienduizend keer meer raken. Ergens tussen het gezicht en het cijfer drogen de tranen op, en wordt een leven een regel in een tabel.

Bronnen

  1. BBC Future, “Wat laat mensen stoppen met geven om?”
  2. Paul Slovic, “Als ik naar de massa kijk, zal ik nooit handelen”: Psychisch verdoven en genocide
  3. Australian Psychological Society, “Genocide: Is het zo dat hoe meer er sterven, hoe minder we geven?”
  4. Judgment and Decision Making, “Psychisch verdoven en genocide” volledige tekst
  5. Goodreads, Moeder Teresa citatenlijst