De Supermarine Spitfire is een Britse eenmotorige gevechtsvliegtuig dat door de Royal Air Force en andere geallieerde landen werd gebruikt vóór, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Er werden veel Spitfire-varianten gebouwd, met verschillende vleugelconfiguraties. Het was ook het enige Britse gevechtsvliegtuig dat gedurende de hele oorlog continu werd geproduceerd. De Spitfire blijft populair onder liefhebbers; ongeveer 70 zijn nog vliegend, en nog veel meer staan als statische tentoonstellingen in luchtvaartmusea wereldwijd. Maar wist je dat de Spitfire‑vliegtuigen per ongeluk crowdfunding hebben uitgevonden?
In sommige gevallen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden Spitfire‑vliegtuigen “crowd funded,” met grootschalige bijdragers die een bijnaam aan het vliegtuig mochten geven die aan de zijkant werd gedrukt. ‘Dorothy of Great Britain and Empire,’ bijvoorbeeld, werd genoemd door een groep vrouwen die Dorothy heetten.
Het Fenomeen Oorlogsvliegtuig
De Spitfire is een iconisch symbool van de Tweede Wereldoorlog, met zijn kenmerkende silhouet en onmiskenbare gebrul van de Merlin‑motor. Wat echter minder bekend is, is het bedrag dat gewone Britten naar verluidt hebben ingezameld om de bouw van Spitfires te financieren. De roem van de Spitfire was een Hollywood‑ster waardig, en toen de regering om publieke hulp vroeg bij de bouw ervan, reageerde het land positief, met een stroom aan donaties.
De enorme kosten van de Eerste Wereldoorlog, tussen 1914 en 1918, putten de Britse staatskas uit. Met de Grote Depressie in de jaren 1920 had het land zeer weinig reservegeld, waardoor Groot‑Britannië alles deed om een oorlog in het late jaren ’30 te vermijden. Toen duidelijk werd dat Hitler en het nazi‑regime vastbesloten waren tot oorlog, verkeerde de Britse strijdkrachten in wanorde door een gebrek aan middelen tussen de oorlogen om hun uitrusting te moderniseren.
Dit concept nam een vlucht als een vos vóór de jacht, en donaties stroomden binnen, variërend van centen uit het zakgeld van kinderen tot honderden ponden opgehaald via formele fondsenwervingsinitiatieven. Uiteindelijk werd ongeveer £13 miljoen opgehaald, ruwweg £650 miljoen in hedendaags geld.
De Spitfire‑fondsen waren een fenomeen aan het thuisfront. Het vliegtuig, en het idee om er een te kopen, leek de nationale psyche te raken. Groot‑Britannië wilde in iets geloven, en de Spitfire, die combinatie van schoonheid en kracht, was de grote redder.
Paul Beaver, luchtvaarthistoricus
(Bron: War History Online)
De prikkels verkregen uit financiering
Binnen korte tijd werden er landelijk inzamelingsfondsen opgericht, waarbij gemeenteraden, kerken, vrijwilligersorganisaties, scholen en bedrijven probeerden de kleine liefdadigheidspond voor hun Spitfire-fonds te verzamelen. De Spitfire, die Londen beschermde tijdens de Slag om Engeland, wekte nog meer publieke belangstelling en een Spitfire die naar uw fonds was vernoemd, werd een bron van nationale trots.
Kranten brachten lijsten met fondsdonaties, en de aantekeningen bij de donaties toonden de brede waaier van mensen die bijdroegen. Aantekeningen zoals Van allen op No.15 Station Lane of Mijn ouderdomspensioen – 10 shilling naar onze Spitfire waren gebruikelijk.
Om niet achter te blijven, begon de BBC de namen van de succesvolle fondsen uit te zenden aan het einde van hun nieuwsbulletins, waardoor de nationale inzamelingsgekte nog meer werd aangewakkerd tot het punt waarop fondsen binnenstroomden met een snelheid van ongeveer €1 miljoen per maand; een verbluffend bedrag in door oorlog geteisterd Groot-Brittannië.
Een andere prikkel was dat uw naam op de neus van de Spitfire werd geschilderd die u had gefinancierd. Dit betekende dat elke grote stad in Groot-Brittannië zijn eigen Spitfire moest hebben. (Bron: War History Online)
