In de Mahamewna-tuinen te Anuradhapura, Sri Lanka, staat de Jaya Sri Maha Bodhi op een terras dat ongeveer 6,5 meter boven de grond ligt [2]. Het betreft een Ficus religiosa, oftewel een Bo-boom, in een stad die door UNESCO is aangewezen als werelderfgoedlocatie [2]. Volgens de Sri Lankaanse traditie is deze boom gegroeid uit een tak afkomstig van de zuidelijke tak van de Bo-boom in Bodh Gaya, waar volgens de overlevering Siddhartha Gautama verlichting bereikte [2]. Jaarlijks bezoeken miljoenen pelgrims deze plek, die wordt beheerd door de Hoofdpriester van Atamasthana en de Atamasthana Palakasabha [2].

De Mahavamsa, de belangrijke kroniek van de Singhalezen, beschrijft de vestiging van de Jaya Sri Maha Bodhi en de ontwikkeling van deze locatie tot een bedevaartsoord [2]. De Sri Lankaanse traditie koppelt deze tak aan Sangamitta, een boeddhistische non en dochter van keizer Ashoka, en aan koning Devanampiya Tissa, die de boom in zijn koninklijke park te Anuradhapura plantte [2]. De traditionele aanplantingsdatum is 288 v.Chr.; de locatie wordt dan ook als meer dan 2.300 jaar oud beschouwd [2]. Dit gedocumenteerde aanplantingsmoment vormt de basis voor de bewering dat het om de oudste nog levende boom gaat waarvan de aanplantingsdatum bekend is [2].

Koning Vasabha, die van 65 tot 107 na Christus regeerde, plaatste vier Boeddhabeelden aan de vier zijden van de heilige boom [2]. Koning Voharika Tissa voegde metalen beelden toe, koning Mahanaga liet een waterkanaal aanleggen en koning Sena II ondernam renovatiewerkzaamheden aan de plek [2]. De huidige muur werd gebouwd door Ilupandeniye Athtadassi Thero tijdens het bewind van koning Kirti Sri Rajasinha, om de boom te beschermen tegen wilde olifanten [2]. De muur is 10 voet hoog, 5 voet dik, 388 voet lang van noord naar zuid en 274 voet lang van oost naar west [2].

Toegang tot het hoogste terras is beperkt vanwege de hoge leeftijd van de boom en een geschiedenis van vandalisme [2]. In 1985 kwamen bij een aanval door de LTTE ongeveer 146 pelgrims op deze plek om het leven [2]. Op vier lagere terrassen staan Bo-bomen die Parivara Bodhi worden genoemd; deze zijn geplant ter bescherming van de hoofdboom [2]. In 1969 werd er een gouden hek rondom de heilige boom geplaatst; daaronder kwam later een ijzeren hek, geïnstalleerd onder leiding van Yagirala Pannananda Thero [2].

Lijsten met de oudste bomen onderscheiden individuele, niet-klonale bomen waarvan de leeftijd is vastgesteld via jaarringanalyse of radiokoolstofdatering, van klonale kolonies en bomen waarvan de leeftijd slechts geschat is [1]. De recordhouders onder individuele, niet-klonale bomen zijn de Great Basin bristlecone-dennen in Californië en Nevada; jaarringanalyse heeft aangetoond dat deze bijna vijfduizend jaar oud zijn [1]. De populatie van trillende espen in Utah, bekend als Pando, wordt recentelijk geschat op een leeftijd van ongeveer 16.000 tot 37.000 jaar, hoewel afzonderlijke stammen zelden ouder dan 130 jaar worden [1]. De Jaya Sri Maha Bodhi valt in een andere categorie, aangezien haar status berust op een gedocumenteerde aanplantingsdatum en niet op jaarringtelling of groeisnelheidsberekeningen [1] [2].

Een klonale kolonie kan langer blijven bestaan dan één enkele stam; lijsten met de langstlevende organismen maken duidelijk dat dit de betekenis van ‘langstlevend’ compliceert [3]. Op die lijsten wordt uitgelegd dat leeftijdsschattingen afhangen van de vraag of rustperiodes meetellen en van hoe men een individueel organisme definieert [3]. De Jaya Sri Maha Bodhi is één enkele, door mensen geplante boom met een historisch vastgelegde datum; haar leeftijdsclaim is dus niet afhankelijk van genetische identiteit binnen een kolonie of van huidige groeisnelheden [2] [3].

Bij recordlijsten van bomen worden hoogte, omtrek, kroonoppervlak, houtvolume, massa en leeftijd meegenomen; historische metingen van boomhoogte waren echter vaak onbetrouwbaar [4]. Moderne laserafstandsmeters en meetmethoden met meetlinten tonen aan dat oudere methoden de hoogte met 5 tot 15 procent of meer konden overschatten [4]. De bijzonderheid van de Jaya Sri Maha Bodhi ligt in het gedocumenteerde aanplantingsmoment; dit is belangrijker dan eventuele onenigheid over hoogte- of omtrekmetingen [2] [4]. Het beschermde terras en de omliggende Bo-bomen zijn in de loop der eeuwen veranderd, maar de vastgelegde datum blijft doorslaggevend voor haar status in de boomrecordlijsten [2].


Sources

  1. Wikipedia: Lijst van oudste bomen
  2. Wikipedia: Jaya Sri Maha Bodhi
  3. Wikipedia: Lijst van langstlevende organismen
  4. Wikipedia: Lijst van recordhoudende bomen