In 1163 legde bisschop Maurice de Sully in aanwezigheid van paus Alexander III de eerste steen van een nieuwe kathedraal op het Île de la Cité [7]. Volgens een latere bron was het Alexander zelf die de hoeksteen plaatste [2]. De vierde-eeuwse Kathedraal van Sint-Stefanus, die werd vervangen, stond net ten westen van de bouwplaats en was in verval geraakt [1][7].

Sully had een lange weg afgelegd om bij die plechtigheid aanwezig te zijn. Geboren uit arme ouders in Sully-sur-Loire, kwam hij rond 1140 naar Parijs om voor het priesterschap te studeren en werd bekend als theologieprofessor en welsprekend prediker [2]. In 1159 was hij aartsdiaken van Parijs en op 12 oktober 1160 werd hij, grotendeels dankzij de invloed van Lodewijk VII, tot bisschop gekozen [2]. In 1160 bedacht hij het plan om de oude kathedraal te vervangen door een veel groter gebouw in de nieuwe gotische stijl, die rond 1140 in Frankrijk was ontstaan [3][7].

Ribben in het plafond en een boog in de lucht

Deze stijl berustte op een constructief trucje. Een ribgewelf bedekt een ruimte met een structuur van gekruiste diagonale bogen; dunne stenen panelen vullen de tussenruimtes [5]. De ribben dragen de belasting naar specifieke pijlers en zuilen, waardoor het gewelf veel lichter is dan een massief tongewelf en minder naar buiten drukt. Dit maakte het mogelijk hogere, dunnere muren te bouwen en veel grotere ramen te maken [5].

Het tweede trucje bevond zich buiten het gebouw. Een steunboog is een boog die vanaf de bovenkant van de muur vertrekt, over de zijbeuken heen loopt en uitkomt op een massieve pijler; zo wordt de uitwaartse druk van het gewelf naar de grond overgebracht [4]. Omdat deze boog de muur op grondniveau niet raakt, hoeft de muur niet dik en zwaar te zijn; de ruimte die anders bezet zou zijn, kan met glas worden gevuld [4]. De steunbogen van Notre-Dame, gebouwd in 1180, behoorden tot de vroegste in een gotische kathedraal [4].

Volgens middeleeuwse maatstaven verliep het werk snel. Het koor was uiterlijk in 1182 of 1185 voltooid, met een bovenste rij spitsboogramen en een onderste rij kleine roosvensters [1]. In 1185 leidde patriarch Heraclius van Jeruzalem de plechtigheid in het voltooide heiligdom [2]; het hoogaltaar werd in 1189 ingewijd [7]. Het schip en de bijbehorende steunbogen waren rond 1200 klaar [1].

Een tweede campagne om meer licht binnen te laten

Daarna veranderden de bouwers van gedachten over het licht. Na 1220 werden er nieuwe steunbogen tegen de koorwanden geplaatst; de bovenlichten werden heringericht: de spitsboogramen werden naar beneden vergroot, waardoor de triforia verdwenen, en er werd maaswerk aangebracht [1]. Rond 1220-1230 werd het ontwerp aangepast om het schip lichter te maken; de bovenste delen werden gewijzigd, er werden hoge ramen gemaakt en er werd een systeem voor regenwaterafvoer in het dak aangebracht [7]. De torens begonnen rond 1210-1220 te ontstaan; het westelijke roosvenster was uiterlijk in 1220 klaar [1].

Tussen 1235 en 1245 werden kapellen gebouwd in de ruimtes tussen de steunbogen van het schip en het koor [1]. Van 1250 tot 1260 verlengde Jean de Chelles het noordelijke transept om meer licht binnen te laten en bouwde daar het roosvenster [1]. Tegen 1270 had Pierre de Montreuil het zuidelijke transept en het bijbehorende roosvenster voltooid [1].

Het overlijden van Maurice de Sully en de opvolgende bisschoppen

Sully heeft dit alles niet meer meegemaakt. Hij trok zich laat in zijn leven terug in de abdij van Saint Victor, waar hij op 11 september 1196 overleed [2]. Daarna namen de bisschoppen Eudes de Sully, Pierre de Nemours en Guillaume de Seignelay om beurten de leiding over het project op zich [7]. Het koor, de westgevel en het schip waren uiterlijk in 1250 klaar; daarna volgden portieken, kapellen, de oorspronkelijke spits en andere versieringen gedurende de daaropvolgende eeuw; de bouw duurde tot 1345 [7].

De naam van de eerste architect is niet vastgelegd. Hij ontwierp een gebouw van 420 voet lang, 157 voet breed en 115 voet hoog; tot halverwege de dertiende eeuw was dit het grootste religieuze monument in de westerse wereld [7]. Op 15 april 2019 verwoestte een brand in het dakgedeelte de houten spits en het merendeel van het houten dak; het gewelfde stenen plafond hield het brandende dak grotendeels tegen toen het instortte [6]. Notre-Dame werd op 7 december 2024 heropend [6].


Bronnen

  1. Notre-Dame de Paris; Wikipedia
  2. Maurice de Sully; Wikipedia
  3. Franse gotische architectuur; Wikipedia
  4. Luchtboog; Wikipedia
  5. Ribgewelf; Wikipedia
  6. Brand bij Notre-Dame; Wikipedia
  7. De meesterbouwers van Notre-Dame; Friends of Notre-Dame de Paris; Dev; 2022-02-25T17:05:38-05:00