Afrikaanse olifanten, de grootste landdieren ter wereld, vellen bomen, trekken gras uit de grond en ploegen paden door dichte begroeiing wanneer ze door savannes en bossen trekken [2] [5]. Door deze gewoonten behoren ze tot de zogenaamde ecosysteemingenieurs: organismen die ecologen als ‘sleutelsoorten’ bestempelen, omdat hun aanwezigheid een leefgebied bijeenhoudt [1] [3]. Volgens de International Elephant Foundation zouden zonder olifanten hele ecosystemen in Afrika en Azië instorten [3]. Wetenschappers observeren deze landschapsveranderingen al decennia lang; recentelijk beginnen ze te meten hoe ver de gevolgen voor andere soorten reiken [5].

Ecoloog Robert Paine introduceerde in de jaren zestig de term ‘sleutelsoort’. Dit gebeurde na een experiment aan de rotsachtige kust van de staat Washington. Paine verwijderde zeesterren die zich voedden met mosselen; hierdoor nam de mosselpopulatie enorm toe, werden andere soorten verdrongen en daalde de biodiversiteit [1]. Tegenwoordig wordt deze benaming gebruikt voor roofdieren, ecosysteemingenieurs en mutualisten; de bever geldt als standaardvoorbeeld van een ecosysteemingenieur [1]. Olifanten vallen onder de categorie ecosysteemingenieurs, omdat ze leefgebieden creëren, veranderen en onderhouden [5]. Het is echter geen officiële classificatie, waardoor wetenschappers nog steeds discussiëren over welke organismen deze titel verdienen [1].

Tijdens droogte ruiken olifanten ondergronds water en gebruiken hun slagtanden om er tot te graven, waardoor waterpoelen ontstaan die ze vervolgens met anderen delen [2]. Ook andere dieren drinken uit deze poelen [2] [3]. Voetafdrukken in natte grond vullen zich met water en vormen broedplaatsen voor kikkers en kikkervisjes [2] [4]. Door watertekort wordt elke poel nog waardevoller voor de nabijgelegen soorten [2].

Zaden reizen door het spijsverteringskanaal van een olifant en komen terecht in de mest, die de bodem rondom bevrucht [2]. Afrikaanse olifanten verspreiden zaden van 335 plantensoorten; hun mest levert voedingsstoffen die helpen bij het ontkiemen en groeien van deze zaden [2]. Omdat olifanten grote afstanden afleggen, brengen ze planten naar nieuwe gebieden en creëren zo nieuwe leefomgevingen voor dieren [2]. Hun mest vormt bovendien een microhabitat voor kevers, duizendpoten, mieren en andere kleine dieren [4].

Bij het grazen lijden bomen schade, waarna kleinere dieren zich in de resten vestigen. Wetenschappers vergeleken gebieden waar olifanten wel en niet aanwezig waren en stelden vast dat er meer soorten kleine reptielen en amfibieën voorkwamen waar olifanten leefden; dit komt waarschijnlijk doordat afgebroken takken en omgevallen bomen beschutting bieden [5]. Olifanten schrapen bast af en breken takken, waardoor boombewonende hagedissen schuilplaatsen krijgen [4]. Hun graasgedrag voorkomt bovendien dat struiken zich te veel verspreiden, waardoor er meer voedsel overblijft voor andere grazers [4].

Olifanten banen zich een weg door dicht struikgewas en laten paden achter die andere soorten kunnen volgen tussen verschillende leefgebieden [3] [5]. Hun bewegingen creëren boscorridors en natuurlijke brandgangen die het omliggende bos beschermen [4]. Natuurbeschermingsorganisaties noemen olifanten ook ‘paraplu-soorten’, omdat de grote gebieden die ze bewonen een thuis bieden aan talloze andere soorten [4].

Tussen 1964 en 2016 daalde de populatie Afrikaanse bosolifanten met ongeveer 90 procent en die van savanneolifanten met ongeveer 70 procent [4]. Volgens een schatting vangt één Afrikaanse bosolifant gedurende zijn leven ongeveer 1,75 miljoen Amerikaanse dollars aan koolstof op [4]. Habitatverlies en conflicten met mensen veroorzaken deze afname; natuurbeschermingsorganisaties benadrukken dat bescherming van het leefgebied van olifanten ook de vele andere soorten die er leven ten goede komt [3] [4].


Sources

  1. nationalgeographic.org
  2. scienceabc.com
  3. elephantconservation.org
  4. elephantconservationresearch.org
  5. media.hhmi.org