Op zeeniveau bevat lucht ongeveer 20,95% zuurstof, waardoor de partiële druk van zuurstof rond de 0,21 bar ligt [5] [3]. Hemoglobine vervoert deze zuurstof normaal gesproken veilig van de longen naar de weefsels [1]. Inademingsgassen worden samengesteld binnen een bruikbaar bereik, waarbij de zuurstofconcentratie bij omgevingsdruk tussen ongeveer 0,16 en 1,60 bar blijft [2]. Wanneer de zuurstofconcentratie in de longen sterk boven het normale niveau komt, kan de zuurstof de capaciteit van het bloed om het te transporteren overstijgen [1]. Vrije zuurstof bindt zich vervolgens aan oppervlakte-eiwitten in de longen, beïnvloedt het centrale zenuwstelsel en tast het netvlies aan [1].
Aan het einde van de 19e eeuw onderscheidden onderzoekers zuurstofvergiftiging in een vorm die het centrale zenuwstelsel beïnvloedt en een vorm die de longen aantast; deze werden respectievelijk het Paul Bert-effect en het Lorrain Smith-effect genoemd [3]. Kortdurende blootstelling aan hoge partiële drukken van zuurstof, hoger dan de atmosferische druk, kan leiden tot stuipen, stijfheid, convulsies en bewusteloosheid [3]. Langdurige blootstelling aan verhoogde zuurstofniveaus bij normale druk veroorzaakt long- en oogvergiftiging, met klachten als pijn op de borst, ademhalingsproblemen, bijziendheid en een gedeeltelijke loslating van het netvlies [3].
Het inademen van zuurstof met een partiële druk van 0,5 bar of meer gedurende meer dan 16 uur kan onomkeerbare longbeschadiging veroorzaken en uiteindelijk de dood tot gevolg hebben [1]. Deze druk is ongeveer tweeënhalf keer zo hoog als de partiële druk van zuurstof in normale lucht [1]. Het risico hangt af van zowel de partiële druk als de duur van blootstelling; daarom bepaalt het zuurstofpercentage in een tank op zichzelf het gevaar niet [3]. Onder een druk van 0,3 bar treedt geen vergiftiging op; lucht op zeeniveau heeft een druk van 0,21 bar [3].
Het hyperventileren van gewone lucht op zeeniveau veroorzaakt geen zuurstofvergiftiging, omdat de partiële druk van zuurstof op 0,21 bar blijft [3]. De duizeligheid die dan optreedt wordt veroorzaakt door een te laag kooldioxidegehalte, niet door zuurstofvergiftiging [1]. Men kan lucht onder normale druk inademen zonder dat er een hyperoxische toestand ontstaat die weefsels beschadigt [3].
Een duiker die op diepten groter dan 6 meter zuiver zuurstof inademt, loopt een snel toenemend risico op acute zuurstofvergiftiging [2]. Zuivere zuurstof wordt voornamelijk gebruikt om de decompressiestops op kleine diepten na militaire, commerciële en technische duiken te versnellen [2]. Duikers die gassen met een zuurstofgehalte tot 100% gebruiken, moeten hiervoor specifieke training hebben gehad [3].
Bij diepduiken wordt Trimix gebruikt, een mengsel van zuurstof, helium en stikstof; het lagere zuurstofgehalte vermindert het risico op zuurstofvergifting [4]. Helium vervangt een deel van het stikstof, waardoor stikstofnarcose en de ademinspanning afnemen [4]. Duikers stellen het zuurstofgehalte af op de beoogde diepte, zodat het mengsel de vergiftiging beperkt terwijl het toch leven en werk mogelijk maakt [4].
Bij hyperbare zuurstoftherapie, neonatale zorg en bemande ruimtevaart worden protocollen gehanteerd om hyperoxie te voorkomen [3]. De Amerikaanse Food and Drug Administration heeft mensen met hart- of longziekten gewaarschuwd geen gebruik te maken van zuurstofbars [3]. Zuurstofvergifting wordt beheerst door het beperken van blootstelling aan verhoogde zuurstofniveaus; onderzoek toont aan dat herstel op lange termijn bij de meeste vormen mogelijk is [3].






