Begin oktober 1993 stuitten onderzoekers die de Lamalunga-grot nabij Altamura in Zuid-Italië verkenden op menselijke beenderen, waaronder een schedel [6]. Ze waarschuwden antropologen Eligio Vacca en Vittorio Pesce Delfino van de Universiteit van Bari Aldo Moro, die de volgende avond arriveerden [6]. De grot bevindt zich in het kalksteengebied van Apulië, waar water dat door het gesteente sijpelt holen, bronnen en grotten vormt [6].

De schedel lag ondersteboven en zat vast in de wand van de grot [4]. Elk bot was minstens gedeeltelijk bedekt of ingebed in kalkachtige concreties; sommige botten hadden een laag calciet van wisselende dikte [6]. Knobbels van dit materiaal, bekend als ‘grotpopcorn’ of coralloïden, bedekten de schedel en gaven het specimen zijn ruwe uiterlijk [4][6].

Calciet dat oplost in regenwater stapelt zich op elke oppervlakte waar het water overheen stroomt; bij Lamalunga was dat dus ook een mensenschedel [2]. Lee-Gray Boze, natuurwetenschapper bij de United States Geological Survey, vertelde aan How Stuff Works dat dit ‘popcorn’ meestal voorkomt in vochtige delen van grotten waar water over het oppervlak stroomt, en dat druppelend water het kan vormen in een straal rondom de druppelpunten [2]. Het skelet lag geconcentreerd op één plek en was niet door water verspreid, wat erop wijst dat het lichaam instortte op de plek waar het lag nadat het was vergaan [2].

Waarschijnlijk viel de man in het sinkgat, raakte vast en stierf vervolgens van dorst of honger [1][2]. Terwijl dierlijke beenderen elders in de grotten door water waren verspreid, was dat bij zijn beenderen niet het geval [2]. Beschermd tegen weersinvloeden en roofdieren bleven de overblijfselen in uitstekende staat [1].

Meer dan twintig jaar lang raakte niemand het skelet aan, omdat opgraving ervan onherstelbare schade kon veroorzaken [1][2]. Onderzoekers werkten op basis van ter plekke gedane waarnemingen en foto’s; deskundigen konden het niet eens worden over de leeftijd of zelfs de soort van het skelet [1][2]. In 2015 haalde een team een fragment van het rechter schouderblad naar buiten voor DNA-analyse [1][5]. Onderzoekers aan de Universiteit van Newcastle, samen met de Sapienza Universiteit van Rome en de Universiteit van Florence, ontdekten dat het DNA overeenkwam met dat van andere neanderthalers [5].

Uranium-thoriumdatering van het calciet wees uit dat het tussen 170.000 en 130.000 jaar geleden is gevormd, tijdens de op één na laatste glaciatie van het Kwartair [1]. Andere gepubliceerde schattingen over de leeftijd van het individu lopen van 128.000 tot 187.000 jaar [2][3] en van 130.000 tot 172.000 jaar [4]. Het DNA identificeerde een mannelijke neanderthaler die op het moment van overlijden ongeveer 35 jaar oud was [1]. Later onderzoek toonde aan dat het om een volwassen individu ging met veelvoorkomende tandafwijkingen en meerdere ontbrekende tanden [4].

In 2015 werkte David Caramelli, hoogleraar antropologie aan de Universiteit van Florence, samen met een collega aan het maken van een model van het gezicht van de man [1]. Ze gebruikten laserscannen en fotogrammetrie – een methode waarbij nauwkeurige metingen uit foto’s worden afgeleid – en combineerden deze resultaten met de DNA-analyse [1]. De Nederlandse paleokunstenaars Alfons en Adrie Kennis zetten deze gegevens om in een hyperrealistische reconstructie: een korte, stevig gebouwde man met zware wenkbrauwen, een grote neus en een langwerpige schedel [1]. Sommige schedelkenmerken waren zelfs voor die periode nog archaïsch, wat erop wijst dat hij een schakel zou kunnen vormen tussen neanderthalers en de vroegere Homo heidelbergensis [1].

Een onderzoek uit 2024 in Quaternary Science Reviews beschrijft vier jaar lang werk in de grot, waarbij gebruik werd gemaakt van draagbare röntgemachines, hoogresolutie-endoscopische camera’s en miniatuur-laserscanners die klein genoeg waren om door spleten in het gesteente te gaan [4]. De beenderen zijn niet volledig gefossiliseerd; waarschijnlijk komt dat doordat de temperatuur in de grot sterk varieert en er frisse lucht binnenstroomt, waardoor ze broos blijven [6]. Giorgio Manzi, een van de paleoantropologen die het onderzoek leidt, noemde het skelet een ongelooflijke schat voor het gebied van Alta Murgia [5]. Het ligt nog steeds gedeeltelijk ingebed in speleothemen en is volledig bedekt met coralloïde concreties; het intact verwijderen ervan blijft een onopgelost probleem [4][6].


Sources

  1. thevintagenews.com
  2. iflscience.com
  3. dailymail.com
  4. iflscience.com
  5. mirror.co.uk
  6. newscientist.com