Een kleitablet dat gevonden werd in de bibliotheek van Ashurbanipal somt de voortekenen op die het ritueel met de vervangende koning in gang konden zetten: eclipsen van de maan, de zon, Jupiter, Venus, Mercurius, Saturnus en Mars [1]. Mesopotamische priesters interpreteerden zo’n eclips als een waarschuwing dat de koning zelf zou sterven. Hun oplossing was om de troon – en het daaraan verbonden noodlot – aan iemand anders over te dragen [1] [2].

Niet elke eclips leidde tot dit ritueel. Tablet 20 van Enuma Anu Enlil, een verzameling astrologische voortekenen, stelt dat wanneer er een maaneclips optreedt terwijl Jupiter zichtbaar is, de koning veilig is en een edele hoogwaardigheidsbekleder in zijn plaats zal sterven [1]. Een zonneclips waarbij zowel Venus als Jupiter zichtbaar zijn, betekende dat de koning zou overleven, maar dat een vijand het land zou aanvallen [1]. Anders wees het voorteken op de dood van een machtige koning, wiens identiteit afzonderlijk moest worden vastgesteld [1].

De priesters bepaalden de identiteit van de veroordeelde heerser aan de hand van de eclips zelf: de datum, het tijdstip, de richting van het verlopen en welk deel van de maan- of zonneschijf werd bedekt [1]. De schijf werd verdeeld in vier kwarten die overeenkwamen met vier regio’s van het Assyrische rijk: Amurru in het westen, Elam in het oosten, Subartu in het noorden en Akkad in het zuiden [1]. Een donker kwartier betekende gevaar voor die regio; een totale eclips betekende gevaar voor iedereen [1].

Zodra het gevaar bevestigd was, gaf de koning symbolisch zijn troon op en nam een vervanger zijn plaats in [1]. De vervanger had geen echte macht, maar woonde en hield hof in het paleis en genoot van koninklijke rijkdom en prestige, terwijl de echte koning zich verborgen hield en alleen zijn naaste raadgevers zag [1]. De plaatsvervanger werd gekleed in koninklijke gewaden, kreeg een vrouw als koningin en een klein hofgevolg [2] [3]. De echte koning werd ondertussen aangeduid als een boer, of ikkaru [3] [4].

In het Akkadisch werd de vervanger šar pûhi genoemd; meestal werd hij gekozen uit de lagere lagen van de samenleving: gevangenen, slaven of gewone burgers [2] [3] [4]. Deze keuze had een doel: iemand zonder status kon de goddelijke straf opvangen zonder zelf een rivaliserende troonpretendent te worden [2].

Het ritueel werd afgesloten met een executie; bewaarde uitvoeringen hiervan zijn relatief zeldzaam [1]. Exorcistische rituelen brachten het gevaar van de koning over op de vervanger; nadat de eclips of de periode van voortekenen voorbij was, werden de vervanger en zijn koningin gedood [1] [2] [5]. Volgens brieven uit die tijd voerde de Neo-Assyrische koning Esarhaddon, die van 681 tot 669 v.Chr. regeerde, dit proces minstens driemaal uit in zijn laatste levensjaren [4]. Eén vervanging duurde 100 dagen; een andere volgde na de maaneclips op 15 Tebetu in 671 v.Chr., toen de gekozen man Damqî was, zoon van de hoofdpriester van Esagila in Babylon [4].

De bekendste vervangende koning kwam uit een tuin. Erra-imitti regeerde over de stadstaat Isin, ongeveer 32 kilometer ten zuiden van Nippur in het huidige Irak, van 1805 tot 1799 v.Chr. volgens de korte chronologie [3] [4]. Na acht jaar op de troon te hebben gezeten, kondigden zijn priesters een naderende eclips aan; hij koos een van zijn tuinlieden, Enlil-bani, om in zijn plaats op de troon te zitten [3] [4]. Enlil-bani werd gekroond en wachtte op zijn executie. Erra-imitti stierf vervolgens plotseling terwijl hij hete pap at [3] [4].

Toen de eclips voorbij was, bevalen de priesters Enlil-bani af te treden. Hij weigerde, met het argument dat er al een koning was geofferd en dat zijn eigen kroning hem tot de rechtmatige heerser maakte; de priesters aanvaardden dit [3] [4]. Hij regeerde vervolgens 24 jaar [3] [4]. Dit verhaal is alleen overgeleverd in latere Babylonische kopieën en kan apocrief zijn [3] [4]. Het ritueel zelf is beter gedocumenteerd: drie cuneiforme tabletten in het British Museum werden in 1958 door Wilfred G. Lambert gepubliceerd als onderdeel van het ritueel voor de vervangende koning [3] [4].


Sources

  1. en.wikipedia.org
  2. thevintagenews.com
  3. labrujulaverde.com
  4. historyback.com
  5. ancientwarhistory.com