Op 9 december 2008 vertelde Bernie Madoff zijn familie dat het bedrijf voorbij was. Twee dagen later, nadat zijn zoons de federale autoriteiten hadden gewaarschuwd, arresteerden agenten de voormalige Nasdaq-voorzitter. Zijn klanten hadden geloofd dat hun geld door een geavanceerde Wall Street-machine werd geleid.[1][2]
De fraude van Bernie Madoff was gigantisch, maar de basis ervan was meedogenloos eenvoudig: geld van beleggers ging naar één bankrekening bij Chase Manhattan, en opnames werden betaald met stortingen van latere beleggers in plaats van met echte handelswinsten.
Madoff zag er niet uit als een buitenstaander die de financiële wereld probeerde binnen te sluipen. Hij had Bernard L. Madoff Investment Securities in 1960 opgericht, een legitiem marketmakingbedrijf opgebouwd en was voorzitter van Nasdaq geweest.[2][3] Zijn reputatie op Wall Street deed ertoe. Daardoor waren zijn beloften makkelijker te geloven, en twijfels makkelijker weg te wuiven.
Klanten kregen te horen dat hun geld werd belegd via een strategie die bekendstond als split-strike conversion, een term die zakelijk genoeg klonk voor instellingen en slim genoeg voor vermogende families.[3] De rendementen leken opvallend stabiel, vaak omschreven als ongeveer 10 tot 15 procent, waardoor de rekeningen beschermd leken tegen gewone marktonrust.[4]
Binnen de adviestak bleek later iets veel eenvoudigers aan de hand. Het geld van klanten werd op één bankrekening bij Chase Manhattan gestort. Wanneer beleggers geld wilden opnemen, betaalde Madoff hen met geld van nieuwere beleggers. Handelsbevestigingen en rekeningoverzichten lieten winsten zien, maar de adviestak behaalde die winsten niet via daadwerkelijke effectenhandel.[3]
De fraude verschool zich naast geloofwaardigheid
Een ponzifraude klinkt na de instorting vaak ingewikkeld, omdat de puinhoop ingewikkeld is. De beleggers zijn verspreid. Het papierwerk is omvangrijk. Over de verliezen wordt op verschillende manieren gesteggeld. In Madoffs geval gebruikten aanklagers een bedrag van 64,8 miljard dollar, gebaseerd op de bedragen die op 30 november 2008 in klantenrekeningen stonden vermeld.[2] Andere samenvattingen maken onderscheid tussen dat papieren totaal en de directe verliezen van beleggers, die doorgaans op meer dan 17 of 18 miljard dollar worden geschat.[3][4]
De eenvoudige omschrijving van een ponzifraude door de FBI past precies bij het mechanisme achter die cijfers. Een oplichter haalt mensen over om te investeren met de belofte van hoge rendementen, en gebruikt vervolgens nieuw geld om eerdere beleggers te betalen, en soms persoonlijke uitgaven te dekken, in plaats van het geld te gebruiken zoals beloofd.[1] In Madoffs kantoren werkten bijna 15 speciale FBI-agenten, samen met analisten en partners uit de rechtshandhaving, om te ontrafelen wat het bureau de grootste financiële misdaad uit de geschiedenis noemde.[1]
Madoffs legitieme verleden gaf de fraude haar dekmantel. Volgens de FBI begon hij als een echte market maker, die kopers aan aandelen koppelde, voordat hij een beleggingsadviestak opende.[1] Market Histories beschrijft zijn firma als een vroege gebruiker van elektronische handel, invloedrijk genoeg dat toezichthouders hem raadpleegden over beleid rond marktstructuur.[3] Het systeem had geen louche winkelpui nodig. Het zat pal naast een bedrijf dat al respect had verdiend.
Er waren waarschuwingen. Financieel onderzoeker Harry Markopolos uitte volgens latere verslagen herhaaldelijk zijn zorgen bij de Securities and Exchange Commission, maar de operatie ging door totdat de financiële crisis ervoor zorgde dat beleggers hun geld in zulke aantallen terugvroegen dat het systeem dat niet meer kon opvangen.[4] Vertrouwen kon de rekening in beweging houden. Opnames legden bloot wat de overzichten hadden verborgen.
In maart 2009 bekende Madoff schuld aan 11 federale misdrijven. In juni werd hij veroordeeld tot 150 jaar gevangenisstraf, de maximumstraf.[2] In het collectieve geheugen draait de zaak om een kolossaal bedrag, maar het werkelijke beeld is kleiner en killer: stortingen die binnenkwamen, opnames die vertrokken, en één bankrekening die een fictie overeind hield totdat er geen geld meer binnenkwam.
