Na een gemaskerd bal in januari 1772 arresteerden paleiswachten de lijfarts van de koning. Johann Friedrich Struensee was Kopenhagen binnengekomen als arts, niet als prins of generaal, maar hij was uiteindelijk komen te staan tussen een wankelmoedige monarch, een eenzame koningin en het raderwerk van de Deense regering.[5]
Johann Friedrich Struensee, arts van de geesteszieke Deense koning Christiaan VII, werd meer dan een jaar lang de feitelijke heerser van het koninkrijk, voerde ingrijpende verlichtingshervormingen door en kwam ten val nadat zijn affaire met koningin Caroline Mathilde tegen hem werd gebruikt.
Struensee werd in 1737 geboren in Halle an der Saale, als zoon van een piëtistische theoloog en predikant, ver weg van het Deense hof waarover hij later korte tijd de scepter zou zwaaien.[1] Hij werd opgeleid tot arts, en juist dat beroep bood hem de toegang die afkomst hem niet kon geven. Christiaan VII, koning van Denemarken en Noorwegen, was geestesziek, en de dokter die dicht bij hem kon blijven, kreeg toegang tot meer dan alleen een patiënt.[1]
Begin 1769 keerde Christiaan terug van een lange buitenlandse reis, met J. F. Struensee in zijn gevolg als zijn nieuwe arts.[5] In Kopenhagen wachtte Caroline Mathilde van Groot-Brittannië, die als tiener in Londen bij volmacht met Christiaan was getrouwd en hem pas ontmoette nadat ze in Denemarken was aangekomen.[5] Ze was 15 toen ze koningin van Denemarken en Noorwegen werd, en het stijve hofleven om haar heen bleek haar slecht te liggen.[5]
Christiaans aandacht ging vooral elders naartoe. The Royal Danish Collection vermeldt dat hij meer belangstelling had voor drinken in plaatselijke kroegen dan voor zijn vrouw, en dat hij soms in vechtpartijen met de nachtwachten van Kopenhagen belandde.[5] Caroline Mathilde daarentegen hield van buitenactiviteiten, wandelde door de stad en gedroeg zich met een directheid die niet paste bij de ceremoniële stijl van het hof.[5]
De arts die via een koning regeerde
Struensees invloed groeide door nabijheid. Hij werd degene die dicht genoeg bij de koning stond om hem te sturen en uiteindelijk in zijn naam te regeren. In 1771 had hij de macht feitelijk overgenomen van de steeds geestelijk instabielere Christiaan VII, waardoor hij een invloed kreeg die het hof nog niet eerder had gezien.[5] Zijn officiële biografie herinnert hem niet alleen als arts, maar ook als filosoof, staatsman, minister en feitelijk regent die grootschalige hervormingen in gang zette.[1]
Die hervormingen leverden hem vijanden op. Een arts met het oor van de koning was al een bedreiging; een arts die koninklijk gezag gebruikte om het bestuur te hervormen was iets anders. Struensees korte bewind werd verbonden met verlichtingshervormingen, maar hervorming binnen een absolute monarchie kwam niet als abstract beginsel. Ze kwam in de vorm van bevelen, benoemingen, ontslagen en verlies voor mensen die gewend waren aan macht.[1]
Tegelijk gaf zijn privéleven zijn tegenstanders een eenvoudiger verhaal om te vertellen. Caroline Mathilde en Struensee werden geliefden.[5] In 1771 beviel de koningin van haar tweede kind, Louise Augusta, die officieel werd erkend als dochter van Christiaan VII, al zegt The Royal Danish Collection dat Struensee waarschijnlijk haar vader was.[5] Encyclopedia.com formuleert de relatie nog directer en noemt Louise Augusta het kind van Caroline Mathilde en Struensee.[4]
De coup na het bal
Naarmate de onvrede over Struensees bewind groeide, smeedden zijn politieke vijanden plannen tegen zowel hem als de koningin.[5] De affaire leverde de beschuldiging die paleisroddels in verraad kon veranderen. Na het gemaskerde bal in januari 1772 werd Struensee gearresteerd; als officiële reden werden misdaden tegen de kroon genoemd die verband hielden met zijn relatie met Caroline Mathilde.[5]
De straf volgde snel. Struensee werd afgezet en op 28 april 1772 in Kopenhagen geëxecuteerd, op 34-jarige leeftijd.[1] Caroline Mathilde scheidde datzelfde jaar van Christiaan VII en werd verbannen naar Celle, waar ze in 1775 stierf, nog altijd pas 23 jaar oud.[2] The Royal Danish Collection beschrijft haar als een jonge vrouw die niet was voorbereid op de intriges van het Deense hof.[5]
De episode blijft tot de verbeelding spreken omdat er zoveel samenkomt in één hof: een zieke koning, een tienerkoningin, een arts met hervormingsideeën, een kind van wie het vaderschap werd betwijfeld, en een regering die na een dans werd omvergeworpen. De film A Royal Affair uit 2012 vertelde de romance aan het hof van Christiaan VII opnieuw voor een modern publiek.[3] Het historische beeld is ook zonder verzinsels al sober genoeg: muziek, maskers en de lijfarts van de koning die wordt weggeleid.[5]
