Rond negen uur ’s ochtends op 30 mei 1626 zagen mensen in Beijing rook opstijgen uit het Wanggongchang-arsenaal. Daarna volgden een gerommel, een felle lichtflits en een explosie die later werd omschreven als iets dat “de hemel verbrijzelde en de aarde deed instorten.” Dakpannen vielen als neerslag naar beneden. Straten verdwenen onder gebroken metselwerk. Volgens één verslag kwamen menselijke hoofden, armen, benen, neuzen en oren uit de lucht vallen.[2][4][5]

De Wanggongchang-explosie was een catastrofale ontploffing in het Ming-Beijing van 1626, waarbij mogelijk zo’n 20.000 mensen omkwamen. Het epicentrum was een groot buskruitarsenaal, maar historici weten nog altijd niet precies wat een van de dodelijkste niet-militaire explosies uit de geschiedenis heeft veroorzaakt.

Wanggongchang lag ongeveer 3 kilometer ten zuidwesten van de Verboden Stad, in wat nu het centrale district Xicheng is. Het was geen afgelegen wapendepot buiten de stad. Het was een van de buskruitfabrieken en opslagcentra van de Ming-hoofdstad, beheerd door het Ministerie van Openbare Werken en doorgaans bemand door 70 tot 80 mensen.[1][4] Binnen lagen harnassen, vuurwapens, bogen, munitie, kanonnen en buskruit voor de troepen die de hoofdstad moesten verdedigen.[4]

De locatie had een harde logica. De muren van Beijing hielpen de wapens tegen vijanden te beschermen, maar brachten tegelijk een grote explosievenfaciliteit midden in een drukke stad. In het begin van de 17e eeuw stonden de Ming onder druk van de Mantsjoes in het noordoosten, en vuurwapens waren van groot belang. Sommige kanonnen in Oost-Azië waren vrijwel exacte kopieën van Europese wapens die door de Portugezen waren meegebracht, en de arsenalen van de hoofdstad maakten deel uit van die militaire wedloop.[2]

De ochtend waarop Beijing in stukken verdween

Een eigentijdse officiële staatscourant, de Officiële kennisgeving van hemelse rampspoed, gaf een van de meest volledige beschrijvingen. De explosie vond volgens dat verslag plaats laat in de ochtend, tussen 9 en 11 uur. De hemel zou helder zijn geweest. Een bulderend geluid trok door de stad, huizen schudden, stof steeg op en vlak voor de hoofdontploffing verscheen er een felle lichtstreep.[4]

In de buurt van het arsenaal was de verwoesting bijna totaal. Tijdgenoten schreven dat alles binnen ongeveer 3 tot 4 li, ruwweg 2 kilometer, werd weggevaagd over een gebied van ongeveer 4 vierkante kilometer.[4] Een andere moderne beschrijving stelt dat vrijwel alles binnen 2 vierkante kilometer onmiddellijk werd vernietigd, terwijl de schade zich uitstrekte over ongeveer de helft van Beijing, van de Xuanwumen-poort tot in de richting van de huidige West Chang’an Boulevard.[2]

De explosie slingerde voorwerpen met groteske kracht weg. Grote bomen werden ontworteld. Een stenen leeuw van ongeveer 5.000 catties, ruwweg 3 ton, zou over de stadsmuur zijn geslingerd.[4] Wachten in Tongzhou, bijna 40 kilometer oostelijker, hoorden de explosie en voelden de aarde trillen, en nog verder weg werden schokken gemeld, onder meer in Tianjin, Datong en Guangling.[2][4]

Boven de plek van de explosie beschreven getuigen vreemde wolken. Sommige leken op rommelige strengen zijde, andere waren veelkleurig, en één werd vergeleken met een zwarte lingzhi-paddenstoel die de lucht in rees.[4] Moderne schrijvers hebben het een 17e-eeuwse paddenstoelwolk genoemd, een formulering die past bij de vorm die ooggetuigen zagen zonder dat er een modern wapen nodig is om die te verklaren.[3]

Een ramp zonder vaststaande oorzaak

Het dodental wordt vaak op ongeveer 20.000 geschat, al komt dat cijfer uit een beschadigd historisch archief en niet uit een nauwkeurige telling.[1][2] Overheidsfunctionarissen kwamen om, raakten gewond of verdwenen. Dong Kewei, de minister van Openbare Werken, brak beide armen en trok zich later terug uit de politiek.[4] Ook zouden meer dan 2.000 arbeiders die paleizen in de Verboden Stad renoveerden zijn omgekomen toen de schokgolf het keizerlijke complex bereikte.[4]

De omvang van de Wanggongchang-explosie is vaak vergeleken met de atoombom op Hiroshima, wat helpt verklaren waarom het verhaal zoveel speculatie oproept.[3] De eenvoudigste verklaring blijft de sterkste: een enorm centrum voor de productie en opslag van buskruit ontplofte.[1][4] Wat onopgelost blijft, is de aanleiding. Een vonk, verkeerd gebruik, sabotage, een ongeluk of een keten van fouten kan het begin zijn geweest, maar de overgeleverde bronnen geven geen definitief antwoord.[1][2]

Vier eeuwen later is de plek opgegaan in de alledaagse geografie van modern Beijing. Loop vanuit de Verboden Stad naar het westen over de Chang’an Boulevard, langs plaatsen waar macht nog altijd haar muren bewaart, en je komt in de buurt van het verdwenen arsenaal. Niets op straat kondigt de ochtend aan waarop een wapenfabriek een hoofdstad veranderde in vallende dakpannen, stof en stukken van mensen.

Bronnen

  1. Wanggongchang Explosion, Wikipedia
  2. The Blast that Nearly Destroyed Beijing, The World of Chinese
  3. A 17th-century mushroom cloud: The Wanggongchang explosion, The China Project
  4. Wanggongchang Explosion Explained, Everything Explained
  5. Wanggongchang Explosion: A 17th Century Disaster That Nearly Destroyed Beijing, Amusing Planet