Jarenlang hoorde Zweden wat klonk als vijandelijke onderzeeërs die door zijn wateren gleden. De marine ving de signalen op, vreesde Sovjet-intrusies en besteedde echt tijd en echt geld aan de jacht erop. Daarna luisterden wetenschappers beter en vonden iets bijna komisch: de "onderzeeërs" waren scholen haring die belletjes lieten ontsnappen.[1][2][4]
Het geluid was niet zomaar een vaag onderwatergeborrel. De Zweedse onderzoekers Magnus Wahlberg en Håkan Westerberg bestudeerden gasafgifte bij haring en ontdekten dat de vissen een kenmerkend geluid produceerden dat zij een "pulsed chirp" noemden, een snelle reeks pulsen die ontstond wanneer lucht via de anus uit het zwemblaassysteem werd geperst.[4] Een ander team dat Pacifische en Atlantische haring bestudeerde, nam verwante geluiden op die het Fast Repetitive Ticks, of FRTs, noemde, breedbandige pulstreinen die vaak na zonsondergang opdoken en enkele seconden konden aanhouden.[3]
Het echt vreemde is dat dit waarschijnlijk geen spijsvertering was op de manier die je meteen voor je ziet. Zoals The Guardian opmerkte in zijn samenvatting van het onderzoek, wees gaschromatografie erop dat de belletjes bestonden uit lucht die de vissen aan het oppervlak hadden ingeslikt, niet uit klassieke darmgassen.[1] Haring gebruikt die lucht om de zwemblaas te regelen en kan die via een kanaal dat met darm en anus verbonden is weer laten ontsnappen.[3][4] Dus ja, "haringwinden" is de kopversie, maar de echte biologie is vreemder en eleganter.
Als je dat eenmaal weet, begint de Koude Oorlog-paniek eruit te zien als een perfecte storm van context en akoestiek. Zweden had goede redenen om gespannen te zijn na Sovjet-onderzeeërincidenten in de Oostzee, dus onverklaarbare onderwatergeluiden vielen in een toch al zenuwachtig politiek moment.[2] Wat de marine nodig had, was niet meer achterdocht. Ze had een bioloog met een hydrofoon nodig. Tegen het midden van de jaren negentig lieten onderzoekers zien dat de belgeluiden van haring sterk genoeg overeenkwamen met de mysterieuze signalen om jaren van onderzeeërangst te laten leeglopen.[1][2][4]
En er zit nog een laatste draai in het verhaal. Wilson en zijn coauteurs ontdekten dat haring ’s nachts meer van deze geluiden produceerde en dat de geluidsproductie toenam naarmate de school groter werd, wat wijst op een sociale functie, misschien om verspreide vissen in het donker bij elkaar te houden.[3] Een geluid dat ooit als militaire dreiging werd behandeld, kan in werkelijkheid de visversie van "ik ben er nog, blijf dichtbij" zijn geweest.
Dat is wat dit verhaal zo goed laat hangen. Het is grappig, maar het herinnert er ook aan dat angst en slechte metingen gewone dingen bedreigend kunnen laten lijken. Soms is het monster op sonar echt een onderzeeër. Soms is het gewoon het avondeten dat kleine belletjes maakt in het donker.[1][2][3][4]
