Op 3 oktober 1896 verstrekte de onderwijsraad van het Zwitserse kanton Aargau aan de toen 17-jarige Albert Einstein een Maturitätszeugnis, het diploma dat hem toelating tot de universiteit gaf. In dit document staan cijfers van 6 vermeld voor algebra, meetkunde, beschrijvende meetkunde en natuurkunde. Volgens de destijds geldende Zwitserse cijferschaal was 6 het hoogste cijfer en 1 het laagste; dit waren dus perfecte scores en geen onvoldoendes [2]. Zijn gemiddelde over dertien vakken bedroeg precies 5, wat officieel als ‘goed’ werd beoordeeld [2].

In 1928 publiceerde de Brooklyn Daily Eagle een artikel met de kop ‘Einstein, hoewel thuis in de relativiteitstheorie, is als wiskundestudent gezakt’, geschreven door Meyer Weisgal [3]. Het jaar daarop vermeldde een rubriek in The Evansville Journal dat wiskundeleraren dit verhaal op hun ukelele konden spelen [3]. Sindsdien circuleert deze bewering, onder andere in latere krantenartikelen, televisiecartoons en berichten op sociale media [3].

In 1935 bracht een aflevering van Ripley’s Believe It or Not! dit verhaal onder de aandacht van miljoenen lezers via syndicatie [1][4]. Einstein zag dit artikel en verwierp het; hij noemde de weergave volledig verdraaid [3]. Hij verklaarde bovendien dat hij vóór zijn vijftiende verjaardag al differentiaal- en integraalrekening beheerste [4][5]. In een brief uit 1929 aan een Münchener krant benadrukte H. Wieleitner, destijds directeur van het Luitpold Gymnasium, hetzelfde: hij weerlegde daarmee een bewering van een Berlijnse tijdschrift dat Einstein een slechte leerling zou zijn geweest [3].

Een school in Aargau heeft tijdelijk haar cijferschaal omgedraaid, waarbij 1 het hoogste cijfer werd in plaats van 6 [3]. Een lezer die Einstein’s cijfers uit die periode tegenkwam, kon een eerste plaats per ongeluk aanzien voor een onvoldoende. De New York Times beschreef deze verwarring in een artikel uit 1984 over de Collected Papers of Albert Einstein van Princeton University Press, waarin redacteur John Stachel werd geciteerd [3].

Einstein is inderdaad één keer gezakt voor een examen, maar dat was niet in wiskunde. In 1895, op 16-jarige leeftijd en twee jaar jonger dan de gemiddelde kandidaat, deed hij mee aan het toelatingsexamen voor de Zwitserse Federale Polytechnische School in Zürich [4]. Hij scoorde goed op de onderdelen wiskunde en natuurkunde, maar presteerde zwak op Frans, scheikunde en biologie; daarom werd hij niet toegelaten [3][4].

Frans bleef zijn zwakste vak op het certificaat uit 1896; daar behaalde hij een 3 [2]. Voor Duitse taal en literatuur, Italiaans, scheikunde en natuurlijke historie kreeg hij een 5, en voor geschiedenis een 6 [2]. Het document toont een leerling die vrijwel overal sterk presteerde en uitblonk in wiskunde en natuurwetenschappen.

Christopher S. Baird, hoogleraar natuurkunde aan West Texas A&M University, schreef dat er geen enkel bewijs is dat Einstein ooit is gezakt of lage cijfers voor wiskunde heeft gehaald; hij baseert zich daarbij op de biografie van Albrecht Folsing [5]. Wat wel uit de gegevens blijkt, is dat Einstein moeite had met het reguliere schoolsysteem. Op 15-jarige leeftijd verliet hij het gymnasium in München, verhuisde in 1895 naar Zwitserland, schreef zich in 1897 in aan de Polytechnische School in Zürich en studeerde in 1900 af [5].

Op zijn twaalfde had Einstein zelf een bewijs van de stelling van Pythagoras bedacht; op zijn veertiende had hij zichzelf reeds calculus en analytische meetkunde aangeleerd [3][4]. Dit zijn de prestaties die door het artikel van Ripley’s en de kranten die het overnamen werden verdoezeld. Het verhaal van de ‘gezakte leerling’ blijft bestaan omdat het geruststellend werkt; het certificaat uit Aargau blijft bestaan omdat het accuraat is [2].


Sources

  1. blog.historiqly.com
  2. commonplacefacts.com
  3. snopes.com
  4. triviacove.com
  5. factfizz.com