Claude Shannon bouwde een tafelrekenmachine waarvoor de eigenaar zijn kennis van Romeinse cijfers moest opfrissen. Om zeven met acht te vermenigvuldigen, voerde je VII in op het hoofdtoetsenbord en drukte je vervolgens een aparte reeks knoppen in, in de volgorde I, I, I, V. Dat was VIII achterstevoren, met na elke druk een pauze terwijl de machine rekende. Shannon noemde zijn schepping THROBAC, en ook binnenin de machine, bij het rekenen zelf, werden Romeinse cijfers gebruikt.[1][2]

In de instructies die hij op 9 april 1953 schreef, legde Shannon uit hoe je de voeding aansloot en de machine vóór gebruik op nul zette. In zijn inleiding vergeleek hij de bediening met die van een Marchant-tafelrekenmachine. Zo behandelde hij dit eigenaardige project op de vertrouwde manier van een apparaat met een handleiding. THROBAC kon optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen, zolang de gebruiker rekening hield met een paar beperkingen.[2]

Het hoofddisplay ging niet verder dan LXXIX, ofwel 79. Kwam een som uit op 95, dan verscheen het resultaat als XV, vijftien, omdat de teller bij tachtig weer op nul sprong. Bij een deling verscheen het quotiënt op een bovenste display en de rest daaronder, maar het bovenste display kon niet meer dan tien weergeven. Shannon verklaarde die beperking aan de hand van het aantal standen van de stappenschakelaar die hij had gebruikt.[2]

Bij het invoeren van Romeinse cijfers moest de rekenmachine rekening houden met de manier waarop de volgorde van de letters de waarde van een getal verandert. Bij IV moet de I worden afgetrokken; bij VI moet die worden opgeteld. Shannon stelde relais zo op dat ze de ingevoerde tekens van rechts naar links lazen en de juiste regels toepasten. Hij liet ook wat vrijheid toe bij de invoer: vier kon als IV of IIII worden ingevoerd, waarna de machine het resultaat als IV weergaf. Vermenigvuldigen ging door herhaald optellen, delen door herhaald aftrekken.[2]

Shannon had veel ervaring met het vinden van toepassingen voor relais. In zijn masterscriptie had hij booleaanse algebra toegepast op schakelcircuits, en zijn artikel over communicatie uit 1948 legde de basis voor de informatietheorie. Die prestaties hielpen de moderne digitale communicatie tot stand te brengen. Met THROBAC had hij ook de praktische details uitgewerkt om een tafelrekenmachine te laten rekenen met I, V, X en L. Het MIT Museum vermeldt de volledige naam als Thrifty Roman Numeral Backwards-looking Computer, oftewel de zuinige, achteromkijkende computer met Romeinse cijfers.[1][2][4]

Toen John Horgan Shannon thuis bezocht voor een portretartikel dat in 1992 verscheen, stond de rekenmachine tussen de apparaten in een kamer naast die waar zijn onderscheidingen waren uitgestald. Shannon ging snel van de onderscheidingen naar de machines, waar zijn eigen creaties naast verzamelde voorwerpen stonden. Horgan zag een mechanische muis die zijn weg door een doolhof kon vinden en een jongleerpop gemodelleerd naar W. C. Fields. Shannon vertelde hem dat hij zijn interesses had gevolgd zonder zich erg druk te maken over hun uiteindelijke praktische nut.[3]

Shannon probeerde de W. C. Fields-pop een demonstratie te laten geven voor zijn bezoeker, maar de pop wilde niet werken. "Ik bouw graag machines, maar het is moeilijk om ze in goede staat te houden", zei hij.[3]

Bronnen

  1. MIT Museum: THROBAC, gearchiveerd op 7 december 2024
  2. Claude E. Shannon: Throbac I, 9 april 1953, Verzamelde artikelen, blz. 695-698
  3. John Horgan: Claude Shannon, knutselaar, grappenmaker en vader van de informatietheorie; oorspronkelijk portretartikel verschenen in april 1992
  4. MIT Nieuws: Claude Shannon, pionier van digitale communicatie, overleden op 84-jarige leeftijd

Afbeelding: Claude Shannon, onbekende fotograaf, Tekniska museet, via Wikimedia Commons, CC BY 2.0. Bijgesneden en op een neutrale achtergrond geplaatst. Archiefportret, geen foto van THROBAC.