Er zijn films die cultklassiekers worden omdat ze verkeerd begrepen werden. En dan zijn er films die cultklassiekers worden omdat ze lijken te zijn gestruikeld in andermans mythologie en een deel daarvan mee naar huis hebben genomen.
Event Horizon hoort bij die tweede categorie.
Op papier is het een sciencefiction-horrorfilm uit 1997 over een reddingsploeg die een verdwenen schip onderzoekt dat opnieuw opduikt bij Neptunus nadat het tijdens zijn eerste reis spoorloos verdween.[1] In de praktijk voelt het als iets gemeners en vreemders: een spookhuisverhaal in de diepe ruimte, doordrenkt van bloed, waanzin, religieuze beeldtaal en de mogelijkheid dat interstellair reizen niet alleen gevaarlijk, maar ook geestelijk catastrofaal kan zijn.
En voor heel veel Warhammer 40.000-fans is juist dat laatste het sleutelstuk. Zodra je weet dat schrijver Philip Eisner Warhammer 40.000 noemde als een van de inspiratiebronnen voor de film, begint Event Horizon minder te lijken op een willekeurige sci-fi-horrorfilm en meer op een toevallig oorsprongsverhaal voor een van de angstaanjagendste ideeën uit grimdarkfictie.[1]
Het schip dat ergens heen ging waar het nooit had mogen komen
De premisse van Event Horizon is bijna elegant eenvoudig. Het is het jaar 2047. Een reddingsvaartuig, de Lewis and Clark, wordt eropuit gestuurd om de plotselinge terugkeer van de Event Horizon te onderzoeken, een ruimteschip dat al lang als verloren werd beschouwd.[1] Het verdwenen schip was gebouwd rond een experimentele zwaartekrachtaandrijving die een scheur in de ruimtetijd kon openen en in theorie sneller-dan-lichtreizen mogelijk maakte.[1]
Dat is de wetenschappelijke versie van het verhaal. De horrerversie komt later.
Want de Event Horizon verdween niet zomaar. Het ging ergens heen. En toen het terugkwam, bracht het iets met zich mee, of misschien alleen de kennis dat er plekken bestaan die de werkelijkheid nooit had mogen aanraken.[1]
Hier houdt de film op zich te gedragen als gewone sciencefiction. De dreiging is niet simpelweg mechanisch falen, een buitenaardse aanval of een vijandige omgeving. De dreiging is metafysische besmetting. Het schip heeft een grens overschreden, en nu beginnen de mensen die aan boord gaan uiteen te vallen onder visioenen, dwang, schuldgevoel, zelfvernietiging en iets dat heel dicht in de buurt komt van demonische bezetenheid.[1]
Als je Warhammer 40.000 kent, begint dit verontrustend bekend te klinken.
De echo van Warhammer 40.000
Warhammer 40.000 is gebouwd op een van de somberste transportsystemen uit de fictie. De mensheid steekt de sterren niet over via schone, elegante wetenschap, maar door zich een weg te slaan in de Warp, een nachtmerriedimensie van chaos, psychische kracht en roofzuchtige kwaadaardigheid. Reizen door de Warp maakt een imperium mogelijk. Het betekent ook dat elke lange reis flirt met waanzin, mutatie, bezetenheid en de hel zelf.
Event Horizon zegt nooit het woord Warp. Dat hoeft ook niet.
De zwaartekrachtaandrijving van het schip scheurt een doorgang open voorbij de normale ruimte. De bemanning ontdekt dat wat daarachter ligt niet leeg is. Het is vijandig, corrumperend en gretig om op de menselijke geest in te werken via angst, verdriet, verlangen en pijn.[1] De film presenteert dit in de taal van kosmische horror en bovennatuurlijke verdoemenis, maar de gelijkenis met Warhammers kernmetafysica is sterk genoeg dat fans al jaren de lijn tussen beide trekken.
En die connectie is ook niet puur fanverbeelding. Volgens de gedocumenteerde achtergrond van de film was Warhammer 40.000 inderdaad een van de inspiratiebronnen voor het scenario.[1] Zodra dat feit eenmaal in je hoofd zit, begint de film zichzelf te herschikken. De experimentele aandrijving voelt dan niet langer als een generiek sciencefiction-apparaat, maar als een primitief, rampzalig eerste contact met precies het soort rijk dat Warhammer later beroemd zou maken, een plek waar natuurkunde overgaat in nachtmerrie en de menselijke ziel een onbeschermde prooi wordt.
Waarom fans het een onofficiële prequel noemen
Daarom grappen sommige fans, of half grappen ze, dat Event Horizon werkt als een onofficiële prequel op Warhammer 40.000. Niet omdat er een formele gedeelde canon bestaat. Die is er niet. Niet omdat Games Workshop het idee stiekem heeft bekrachtigd. Dat hebben ze niet. Maar omdat de emotionele logica zo perfect op haar plek valt dat de film voelt als een vroeg prototype van het universum dat Warhammer iconisch zou maken.
Stel je de tijdlijn zo voor. De mensheid staat nog maar aan het begin van haar diepe interstellaire ambitie. Ze bouwt een experimenteel vaartuig. Vervolgens ontdekt ze, op catastrofale wijze, dat sneller-dan-lichtreizen misschien vereist dat je door een rijk van absolute psychische vijandigheid gaat. De eerste mensen die dat doen, worden verminkt, gebroken of geestelijk vernietigd. Dat is nog niet het Imperium van de Mens. Dat is de slechte eerste versie die de mensheid leert hoe het sterrenstelsel werkelijk in elkaar zit.
Door die lens bekeken, houdt Event Horizon op een op zichzelf staande horrorfilm te zijn en begint het te voelen als een fossiel uit een alternatieve versie van het 41e millennium, nog voordat de woordenschat volledig was uitgekristalliseerd. Geen Navigators. Geen Astronomican. Geen God-Emperor. Alleen die eerste verschrikkelijke les: er is een hel in de duisternis tussen de sterren, en mensen zijn niet gebouwd om die veilig door te kruisen.
De echte truc van de film is tonaal, niet canoniek
Wat deze vergelijking zo hardnekkig maakt, is dat Event Horizon niet simpelweg een plotvormig idee leent. De film landt op dezelfde morele temperatuur. Warhammer 40.000 is niet eng omdat er monsters in voorkomen. Genoeg fictieve universa hebben monsters. Het is eng omdat het universum zelf geestelijk vijandig aanvoelt, alsof technologie, rijk, geloof en verdoemenis allemaal zijn samengesmolten tot één gigantische machine van lijden.
Event Horizon vindt precies diezelfde frequentie.
De verdwenen bemanning van de film stierf niet simpelweg. Ze werden blootgesteld aan iets obsceens en infernaals.[1] De teruggevonden beelden zijn berucht juist omdat ze niet alleen geweld suggereren, maar een extatische instorting, alsof de grens tussen pijn en aanbidding is uitgewist. Sam Neills Dr. Weir wordt niet slechts gek in gewone filmische zin. Hij wordt evangelisch over wat er aan de andere kant is, alsof blootstelling aan dat rijk mensen niet alleen vernietigt, maar ook rekruteert.[1]
Dat is heel Warhammer. Het ergste aan chaos is niet dat het je doodt. Het is dat het je ertoe kan brengen het te willen.
Een bioscoopflop die uitgroeide tot mythe
Niets hiervan hielp Event Horizon bij de oorspronkelijke release. De film kende een problematische productie, werd gehaast gedraaid en afgemonteerd, en presteerde commercieel zwak voordat hij later een sterke cultaanhang opbouwde.[1] Wat eigenlijk wel passend is. Films als deze hebben vaak tijd nodig. Ze hebben publiek nodig dat ze vanuit de juiste hoek vindt.
Destijds konden kijkers hem eenvoudig beleven als brute ruimtehorror. Later, toen internetfandom steeds beter werd in het kruisen van mythologieën, begonnen mensen op te merken dat Event Horizon griezelig veel leek op een filmische glimp van pre-imperiale Warpreizen. Niet letterlijk, maar spiritueel. Niet officieel, maar overtuigend.
Zo werken cult-nalevens vaak. Een film overleeft niet omdat hij perfect was. Hij overleeft omdat hij zich in de verbeelding van mensen vastzette en weigerde te vertrekken. Event Horizon nestelde zich in een bijzonder vruchtbare hoek van de geekcultuur, waar sciencefiction, horror en tabletopkosmologie allemaal in elkaar overlopen.
Waarom de vergelijking niet verdwijnt
De reden dat fans deze connectie nog steeds leggen, is eenvoudig: het is te bevredigend om het niet te doen. Event Horizon geeft je een schip, een verboden aandrijving, een sprong voorbij de werkelijkheid, een terugkeer doordrenkt van waanzin, en de implicatie dat de mensheid een dimensie heeft aangeraakt die zich minder gedraagt als de ruimte en meer als de verdoemenis zelf.[1]
Dat is op zichzelf al een complete horrorpremisse. Maar het ligt ook griezelig dicht tegen de fundamentele nachtmerrie aan die Warhammer 40.000 aandrijft.
Dus nee, Event Horizon is niet echt een prequel op Warhammer 40.000. Maar het is makkelijk te zien waarom mensen het toch zo blijven behandelen. De film lijkt niet alleen op delen van dat universum. Hij lijkt onafhankelijk tot een van zijn meest ontregelende waarheden te zijn gekomen: als de mensheid ooit een kortere weg tussen de sterren vindt, is er geen enkele garantie dat die route door iets gaat dat ook maar in de verte gezond van geest is.
En die mogelijkheid, meer dan gore, jumpscares of cultstatus, is wat de film levend heeft gehouden.
