Danny Trejo heeft tientallen jaren mannen gespeeld die je liever niet in een donker steegje zou tegenkomen. Moordenaars. Gangsters. Gevangenen. Menselijke waarschuwingsborden vol tatoeages. Hollywood keek naar zijn gezicht en begreep meteen wat de bedoeling was.

Maar Trejo heeft zijn eigen regel voor wat er daarna moet gebeuren. Als de slechterik blijft leven, ermee wegkomt en met het meisje wegrijdt, dan is hij niet geïnteresseerd. “De slechterik moet doodgaan of naar de gevangenis,” zei hij, omdat hij wil dat jonge mensen iets begrijpen wat hij op de harde manier heeft geleerd: misdaad loont niet, en het leven dat van een afstand gevaarlijk en glamoureus lijkt, eindigt meestal in een cel, een doodskist, of allebei.[1][2]

Die regel krijgt pas echt betekenis als je weet wie Danny Trejo was voordat hij Danny Trejo werd.

Vóór Hollywood was er de gevangenis

Trejo werd in 1944 geboren in Maywood, Californië, en groeide op in Los Angeles. Volgens zijn eigen verhaal kwamen drugs absurd vroeg zijn leven binnen. Als kind gebruikte hij al marihuana, op zijn twaalfde heroïne en op zijn achttiende cocaïne. Hij werd voor het eerst gearresteerd toen hij 10 was. De jaren zestig verdwenen voor hem in het Californische gevangenissysteem, waar hij vastzat op plaatsen als San Quentin, Folsom, Soledad en Vacaville.[1]

Dit is het punt waarop veel biografieën van beroemdheden naar een nette verlossingsboog grijpen. Trejo’s verhaal is rommeliger dan dat. In de gevangenis was hij geen miskende kunstenaar die wachtte om ontdekt te worden. Hij zat diep in een leven van verslaving, geweld en overleven. Tijdens zijn gevangenschap nam hij boksen serieus en werd hij kampioen in de lichtgewicht- en weltergewichtdivisies van San Quentin. Tijdens een opstand in Soledad belandde hij in eenzame opsluiting en kreeg hij te maken met verwoestende gevolgen nadat hij een bewaker met een steen had geraakt.[1]

En ergens in die wereld veranderde hij.

Trejo zei later dat hij in eenzame opsluiting het geloof vond en zich vastlegde op nuchterheid. Hij werd vrijgelaten in 1969 en heeft gezegd dat hij vanaf dat moment nuchter bleef. Dat detail is belangrijk, omdat het de rest van het verhaal verklaart. Trejo verliet de gevangenis niet zomaar. Hij bouwde zijn hele tweede leven op als tegenbeeld van het eerste.[1]

Het gezicht dat Hollywood niet kon negeren

Zijn filmcarrière begon niet met een auditie in de gebruikelijke zin. Ze begon omdat Trejo, inmiddels nuchter, werkte als verslavingsconsulent en in 1985 werd gebeld om iemand met een cocaïneprobleem te helpen op de set van Runaway Train. Daar herkende scenarioschrijver Edward Bunker hem uit San Quentin, herinnerde zich zijn bokstalent en hielp hem eerst aan werk als bokstrainer en daarna als aanwezigheid op het scherm.[1]

Hollywood wist natuurlijk meteen wat het met hem moest doen. Trejo’s gegroefde gezicht, zijn gevangenistatoeages en zijn tastbare dreiging maakten hem direct geloofwaardig als gevangene, handlanger, gangster en allerlei andere harde types. Jarenlang was hij de acteur die erbij werd gehaald om een scène gevaarlijk te laten aanvoelen. Hij dook op in films als Desperado, Heat, From Dusk till Dawn en Con Air, vaak als een variant van dezelfde dreiging in een ander overhemd.[1]

Maar er is een verschil tussen getypecast worden en vastzitten. Trejo vond een manier om van die rollen een boodschap te maken.

Waarom de schurk moet verliezen

In een interview uit 2020 legde Trejo zijn logica uit met zijn kenmerkende directheid. Als filmmakers willen dat hij de slechterik speelt en die slechterik blijft leven en krijgt het meisje, dan weigert hij. De slechterik moet sterven of naar de gevangenis. Dat was geen grillige contractclausule bedacht voor publiciteit. Het was morele instructie, vooral gericht op jonge mensen die beruchtheid verwarren met macht.[2]

Trejo spreekt nog steeds met jeugdige delinquenten en jonge publieken over verslaving, gevangenis en consequenties. Hij vertelt hun dat hij “nog nooit een succesvolle drugsdealer heeft gekend”. De voorbeelden waar mensen naar grijpen, de glamoureuze criminelen, de onaantastbare koningen, storten altijd in zodra je beter kijkt. Ze zijn dood, opgesloten of leven op geleende tijd.[2]

Dat is wat de Trejo-persona interessanter maakt dan ze op het eerste gezicht lijkt. Op het scherm belichaamt hij vaak criminaliteit. Buiten het scherm ageert hij tegen de mythologie ervan. Hij speelt de outlaw, maar romantiseert de uitkomst niet. In een cultuur die slechte mannen vaak tot volkshelden maakt, is dat een verrassend gedisciplineerde lijn om vast te houden.

De vreemde tweede akte

Toen kwam de wending die Hollywood zelf niet beter had kunnen schrijven. De voormalige gevangene die jarenlang dreigende bijrollen had gespeeld, werd iets wat bijna op een geliefde instelling leek. Robert Rodriguez hielp hem een icoon te maken via rollen in Spy Kids en later Machete. Kinderen die hem eerst kenden als de met messen zwaaiende Oom Machete groeiden op en herkenden dezelfde man later uit ruwere films die hun ouders hen waarschijnlijk niet hadden moeten laten zien.[1]

Trejo’s carrière breidde zich in alle richtingen uit: film, televisie, stemwerk, commercials, zelfs restaurants. Maar het diepere punt is niet dat hij beroemd werd. Het is dat hij nuttig werd. Hij bleef werken als verslavingsconsulent. Hij keerde terug naar gevangenissen om met gedetineerden te praten. Hij hielp voedsel en voorraden uitdelen in zijn gemeenschap. In 2019 hielp hij zelfs een kind te redden dat vastzat in een gekantelde SUV na een crash in Los Angeles.[1]

Zo begon het gezicht dat ooit gevaar uitstraalde iets anders uit te stralen: overleven met een doel.

Wat Danny Trejo echt verkoopt

De makkelijke versie van Danny Trejo’s leven is dat hij van veroordeelde tot filmster ging. De interessantere versie is dat hij nooit vergat waar de eerste helft voor diende. Hij begrijpt beter dan de meeste acteurs wat jonge mensen verkeerd kunnen begrijpen aan hardheid. Hij heeft de rol geleefd die films vaak oppoetsen tot fantasie. Hij weet hoe een gevangenis ruikt, wat verslaving kost en hoe snel het glamoureuze outlaw-verhaal zuur wordt en iets kleiners en lelijkers wordt.

Daarom doet zijn regel ertoe. Het klinkt als een klein zinnetje in een contract. In werkelijkheid is het een wereldbeeld. Maak de schurk charismatisch als je wilt. Maak hem grappig, memorabel, zelfs magnetisch. Maar beloon hem niet. Niet als er kinderen kijken. Niet als Trejo precies weet waar dat verhaal heen gaat.[2]

Dat betekent dat Danny Trejo misschien zijn carrière heeft doorgebracht met het spelen van slechteriken, maar het punt was nooit om hen bewonderenswaardig te maken. Het was om hun einde onmiskenbaar te maken, en jongere kijkers een simpel idee mee te geven waar hij jaren van gevangenis, verslaving en herstel voor nodig had om het te verdienen: probeer een fatsoenlijk leven te leiden, want het andere is een val.[1][2]

Bronnen

[1] Wikipedia: Danny Trejo

[2] NME: Danny Trejo: “The Beatles’ ‘Hey Jude’ started a riot when I was in prison”