Er zijn misdaden die zo monsterlijk zijn dat ze iedereen voorgoed zouden moeten afstoten. Geen bewonderaars. Geen romantiek. Geen bruidstaart. Geen geloften.
En dan is er Richard Ramirez.
De man die het publiek leerde kennen als de Night Stalker werd veroordeeld voor de moord op 13 mensen in Californië tijdens een reeks woninginbraken die Los Angeles en San Francisco in 1984 en 1985 terroriseerde. Hij verkrachtte, martelde, sloeg, schoot, stak neer en treiterde zijn slachtoffers. In de rechtszaal riep hij satanische beeldtaal op. Hij betrad de nationale verbeelding niet als een duistere antiheld, maar als iets veel ergers: een roofdier dat zich leek te verlustigen in de angst zelf.[1]
En juist daarom voelt wat er daarna gebeurde zo onwaarschijnlijk. In 1996, terwijl hij in de dodencel van San Quentin zat, trouwde Ramirez met een van zijn bewonderaars, een tijdschriftredacteur genaamd Doreen Lioy. Naar verluidt had ze hem tijdens zijn proces tientallen brieven geschreven en bleef ze hem nog lang na het schuldig vonnis toegewijd. In een van de vreemdste naspelen die ooit aan een Amerikaanse moordzaak zijn verbonden, werd een seriemoordenaar een echtgenoot.[1]
De moordenaar die een spektakel werd
Ramirez kwam niet als een gewone crimineel uit de anonimiteit tevoorschijn. Geboren als Ricardo Leyva Muñoz Ramírez in El Paso in 1960, bracht hij het midden van de jaren tachtig door met het veranderen van Zuid-Californië in een geografie van angst. Zijn aanvallen waren niet netjes of patroonmatig op de manier waarop mensen seriemoord vaak voorstellen. Hij gebruikte vuurwapens, messen, een bandenlichter, een hamer, een machete. Hij nam mannen, vrouwen, koppels en ouderen als doelwit. Hij drong ’s nachts huizen binnen en liet de meest intieme plek in iemands leven plotseling poreus en onveilig aanvoelen.[1]
Die willekeur maakte deel uit van de terreur. Mensen konden zichzelf niet geruststellen met de gedachte dat ze de verkeerde leeftijd hadden, in de verkeerde buurt woonden of tot de verkeerde bevolkingsgroep behoorden. Ramirez leek geen script te volgen. Hij volgde de kans. Tegen de tijd dat hij in 1985 werd opgepakt, was de Night Stalker-zaak een van de beruchtste misdaadverhalen van Amerika geworden.[1]
En beruchtheid doet iets vreemds in de moderne cultuur. Het kan de morele werkelijkheid afvlakken. Het kan horror in iconografie veranderen. Ramirez’ lege blik, lange haar, grijns in de rechtszaal en satanische pose maakten hem leesbaar voor een bepaald soort aandacht. Geen gezonde aandacht. Geen bewonderenswaardige aandacht. Maar wel aandacht.[1]
De vrouw die ja zei
Doreen Lioy was geen toevallige sensatiezoeker. Ze was een van de vrouwen die Ramirez schreven terwijl hij wachtte op de definitieve uitkomst van zijn zaak, en na verloop van tijd werd zij de meest toegewijde van allemaal. Volgens latere verslagen stuurde ze hem tientallen en tientallen brieven en verdedigde ze hem in het openbaar met een intensiteit die bijna onmogelijk te rijmen leek met het bewijsmateriaal tegen hem.[1]
Vervolgens trouwde ze in 1996 met hem in de San Quentin State Prison.[1] Het is een van die feiten die met een doffe klap binnenkomen omdat ze je dwingen iets diep ongemakkelijks onder ogen te zien: voor sommige mensen wist beruchtheid aantrekkingskracht niet uit. Het vervormt die aantrekkingskracht. Verpakt haar opnieuw. In de verwrongen logica van de celebritycultuur kan zelfs een terdoodveroordeelde gevangene het middelpunt van fantasie worden als genoeg mensen een mythe op de man projecteren en weigeren recht in zijn misdaden te kijken.
Maar het huwelijk was gebouwd op een eigenaardige vorm van ontkenning. Ramirez was al veroordeeld. De brutaliteit van zijn misdaden was geen speculatie. Ze was vastgelegd in getuigenissen, bewijsmateriaal en vonnissen. Hem trouw blijven vereiste meer dan genegenheid. Het vereiste een actieve weigering om werkelijk tot je door te laten dringen wat hij had gedaan.[1]
De misdaad die zelfs dit veranderde
En toch was er blijkbaar een grens.
Jarenlang bleef Lioy aan zijn zijde. Maar in 2009 verliet ze hem nadat DNA-bewijs Ramirez in verband bracht met de verkrachting en moord op een 9-jarig meisje, Mei Leung, in San Francisco in 1984.[1] Dat detail is belangrijk, en niet alleen omdat het afschuwelijk is. Het is belangrijk omdat het de fragiele architectuur van selectief geloof blootlegt.
Ramirez stond al bekend als moordenaar, verkrachter, woningindringer en sadist. Maar de bevestiging dat hij ook een kind had gedood, lijkt de psychologische barrière te hebben verbrijzeld die die toewijding had laten voortbestaan. Dezelfde man, hetzelfde spoor van wreedheid, dezelfde openbare geschiedenis, en toch maakte één nieuw bevestigde misdaad verdere loyaliteit onmogelijk.[1]
Daar zit iets grimmig onthullends in. Mensen stellen zich ontkenning vaak voor als een totale toestand, alsof iemand de werkelijkheid óf volledig aanvaardt óf volledig verwerpt. In de praktijk is ontkenning meestal veel vreemder. Ze wordt uitonderhandeld. Opgesplitst in compartimenten. Iemand kan de grote lijnen kennen en zich toch vastklampen aan een innerlijke ontsnappingsroute, een laatste privéfictie die het ondraaglijke op afstand houdt. DNA sloot die ontsnappingsroute af.[1]
Het kindslachtoffer in de marge
De moord op Mei Leung vond plaats voordat Ramirez een naam werd die iedereen kende. In april 1984 werd het 9-jarige meisje ontvoerd, verkracht en vermoord in de kelder van het hotel waar ze met haar familie woonde in San Francisco.[1] Jarenlang bleef die moord naast de bekendere Night Stalker-zaak staan, in plaats van volledig deel te worden van de publieke mythologie eromheen.
Toen deed de forensische wetenschap wat geheugen en spektakel vaak niet kunnen. Ze sneed door het verhaal heen. Ze verbond de misdaad met biologische zekerheid aan de man. En daarmee breidde Ramirez’ bekende dodental zich uit voorbij de 13 moorden waarvoor hij al zo lang berucht was. Het getal bestond niet langer alleen uit volwassenen. Het omvatte ook een kind.[1]
Als er een les in die ontwikkeling zit, dan is het niet alleen dat forensische methoden met de tijd verbeteren. Het is dat beruchtheid evenveel kan verbergen als onthullen. De beroemde versie van Richard Ramirez, die telkens weer op tabloids en in misdaadspecials werd gereproduceerd, was al vreselijk. De vollediger versie was nog erger.
Wat dit huwelijk ons werkelijk vertelt
Het zou gemakkelijk zijn om dit verhaal te vertellen als een sensationele voetnoot, een grotesk stukje trivia over een seriemoordenaar die een bruid achter de tralies vond. Maar het verhaal blijft voortleven omdat het meerdere ongemakkelijke waarheden tegelijk blootlegt.
Ten eerste: gewelddadige roem is nog altijd roem. Ten tweede: sommige mensen voelen zich niet aangetrokken ondanks het kwaad, maar juist via de aura die publiek kwaad creëert. En ten derde: zelfs de meest extreme vormen van loyaliteit kunnen afhangen van zorgvuldig onderhouden illusies. Lioy trouwde in 1996 in de gevangenis met Ramirez en bleef jarenlang bij hem. Maar toen DNA hem verbond aan de moord op Mei Leung, lijkt de fantasie te zijn ingestort onder het gewicht van een feit dat te hard was om te temmen.[1]
Ramirez stierf in 2013 terwijl hij nog op zijn executie wachtte, zonder ooit ter dood te zijn gebracht.[1] Het huwelijk overleefde hem niet lang, omdat het in zekere zin al jaren eerder was geëindigd, toen nieuw bewijsmateriaal een toch al monsterlijke man nog moeilijker te mythologiseren maakte.
En dat is misschien wel het vreemdste deel van het hele verhaal. Richard Ramirez werd in 2009 niet erger. Hij was altijd al Richard Ramirez geweest. Wat veranderde, was dat er nog een slachtoffer, een 9-jarig meisje, niet langer verborgen bleef in de nevel van zijn legende. Ze werd teruggezet waar ze thuishoorde: in het centrum van de waarheid.[1]
