Voor de meeste museumbezoekers komen de oude doden via glas binnen: stenen kruiken, getypte labels, een zorgvuldige afstand tussen jouw lichaam en het hunne. Senetnay's hiernamaals kwam dichterbij dan dat. Onderzoekers namen resten uit kruiken die ooit haar organen hadden bevat, vertaalden de chemie naar een parfumrecept en planden dat moderne bezoekers in Denemarken een begrafenisritueel uit ongeveer 1450 v.Chr. konden ruiken.[1]

Wetenschappers reconstrueerden de geur van de oud-Egyptische mummiebalsem van Senetnay uit residu in haar canopische kruiken. De Geur van de Eeuwigheid veranderde een 3500 jaar oud begrafenismengsel in iets wat museumbezoekers met hun eigen neus konden ervaren.

De vrouw achter de geur was Senetnay, een edelvrouw van de 18e dynastie van Egypte. De studie in Scientific Reports traceert het residu naar canopische kruiken uit Graf KV42 in de Vallei der Koningen, meer dan een eeuw geleden opgegraven door Howard Carter.[2] De kruiken bevinden zich nu in het Museum August Kestner in Hannover. Eén bevatte haar longen. Een andere bevatte haar lever.

Het team van Barbara Huber schraapte balsemresten van lege kalkstenen kruiken en analyseerde deze met gaschromatografie en massaspectrometrie, instrumenten die zijn gebouwd om moleculen te scheiden die een menselijke neus nooit zelf zou kunnen sorteren.[2] Het recept dat ze terugvonden klinkt minder als een grafinventaris dan als een werkbank: bijenwas, plantaardige olie, vetten, bitumen, hars van naaldbomen, een balsamische substantie en dammar- of Pistacia-boomhars.[1]

Dammar en Pistacia wijzen weg van een verzegeld Egyptisch graf en naar de levende routes die het bevoorraden. De onderzoekers stellen dat Senetnay's balsem elite-begrafenispraktijken toont die gebruikmaakten van langeafstandsnetwerken in het tweede millennium v.Chr.[1] Haar lichaam werd voorbereid op de eeuwigheid, maar het mengsel bevatte ook gewoon bewijs van menselijke arbeid: iemand haalde de hars, iemand bewaarde het recept, iemand koos kostbare materialen voor de organen van één vrouw.

Parfumeur Carole Calvez sloot zich aan bij het project nadat het lab zijn werk had gedaan. Samen recreëerde het team een omgevingsversie van de balsem onder de naam Geur van de Eeuwigheid.[1] ARTnews beschreef het resultaat als een reconstructie van de geur van een oud-Egyptische mummiebalsem voor openbare tentoonstelling.[3] Het is een ongewoon museumkoopje. De originele kruiken blijven beschermd. De bezoeker krijgt een ongevaarlijke luchtstrook.

De neus overbrugt snel afstand. Een foto wacht tot je hem bestudeert, en een chemische tabel wacht tot je hem begrijpt, maar geur komt het lichaam binnen voordat de hersenen klaar zijn met het ordenen van de feiten. Voor een seconde verlaat Senetnay's begrafenisuitrusting de vitrine en wordt het een materiële keuze die nog steeds impact heeft.

In Hannover doen de kalkstenen kruiken nog steeds wat oude objecten vaak doen: ze zitten stil terwijl mensen naar binnen leunen en proberen zich het leven eromheen voor te stellen. Wat overbleef was een spoor op steen, genoeg voor wetenschappers om een kleine wolk van bijenwas, hars, olie en ambitie te reconstrueren. Een bezoeker die die blanco geurstrook vasthoudt, ruikt de zorg die iemand ooit besteedde om de dood onderhandelbaar te maken.

Bronnen

  1. Max Planck Instituut voor Geoantropologie, "De Geur van het Hiernamaals Ontkurkt in Nieuwe Studie naar Oud-Egyptische Mummificatiebalsems"
  2. Huber et al., Scientific Reports, "Biomoleculaire karakterisering van 3500 jaar oude oud-Egyptische mummificatiebalsems uit de Vallei der Koningen"
  3. ARTnews, "Wetenschappers Reconstrueren Geur van Oud-Egyptische Mummiebalsem"