De instructie hoefde niet hardop te worden uitgesproken. In het huis van Henry Cavendish kon een vrouwelijke bediende zijn wensen op papier ontvangen, in plaats van uit zijn mond. Volgens één verslag ging die regeling nog verder: er werd een achtertrap aangelegd, zodat de heer des huizes zich door zijn eigen kamers kon bewegen zonder zijn huishoudster oog in oog te ontmoeten.[1]
Henry Cavendish, de Engelse wetenschapper die beroemd werd doordat hij waterstof identificeerde als “ontvlambare lucht”, werd ook herinnerd om zijn extreme verlegenheid, waaronder schriftelijke instructies aan vrouwelijke bedienden en, volgens één verslag, een trap die werd gebouwd om een ontmoeting in huis te vermijden.
Op wetenschappelijk vlak lijkt Cavendish bijna onvoorstelbaar bekwaam. Hij werkte aan gassen, atmosferische lucht, de synthese van water, elektriciteit, warmte en de dichtheid van de aarde, en latere beschrijvingen prezen de nauwkeurigheid en precisie van zijn experimenten.[1] In het dagelijks leven lijkt diezelfde man gewoon contact te hebben behandeld als iets dat met de zorgvuldigheid van een laboratoriumprocedure moest worden geregeld.
Cavendish werd geboren op 10 oktober 1731 in Nice, waar zijn familie op dat moment woonde.[2] Zijn moeder, Lady Anne de Grey, stierf toen hij nog heel jong was, kort na de geboorte van zijn broer Frederick.[3] Op 11-jarige leeftijd ging hij naar de Hackney Academy bij Londen. Op zijn 18e begon hij aan Peterhouse, Cambridge, maar drie jaar later vertrok hij zonder graad, wat voor een man van zijn stand niet ongebruikelijk was.[3]
Na Cambridge werd het laboratorium de belangrijkste kamer. Cavendish woonde bij zijn vader in Londen, waar hij al snel zijn eigen ruimte voor experimenten had.[3] Zijn vader, Lord Charles Cavendish, verkeerde in wetenschappelijke kringen en begon Henry in 1758 mee te nemen naar bijeenkomsten van de Royal Society en diners van de Royal Society Club.[3] In 1760 was Henry Cavendish tot beide gezelschappen gekozen.[3]
Het gas dat hij ontvlambare lucht noemde
In 1766 publiceerde Cavendish On Factitious Airs, waarin hij een gas beschreef dat hij “ontvlambare lucht” noemde.[1] Hij mat de dichtheid ervan en merkte op dat het bij verbranding water vormde.[1] Antoine Lavoisier herhaalde later het experiment en gaf het element zijn moderne naam: waterstof.[1]
De ontdekking was slechts één onderdeel van een breder wetenschappelijk leven. Cavendish bestudeerde de samenstelling van atmosferische lucht, de eigenschappen van verschillende gassen, elektrische aantrekking en afstoting, een mechanische theorie van warmte, en berekeningen van de dichtheid — en dus de massa — van de aarde.[1] Het experiment dat met die laatste vraag werd verbonden, werd bekend als het Cavendish-experiment.[1]
Bij de Royal Society had Cavendish toegang tot de formele wereld van de achttiende-eeuwse wetenschap. Hij werd gekozen tot wetenschappelijke gezelschappen, ontving de Copley Medal en bewoog zich onder mannen wier werk de moderne scheikunde en natuurkunde mede vormgaf.[1] Toch keren beschrijvingen van zijn publieke leven vaak terug naar zijn teruggetrokkenheid. Een moderne samenvatting stelt dat Charles Blagden hem hielp toegang te krijgen tot de Londense wetenschappelijke wereld en als vertegenwoordiger optrad wanneer Cavendish te verlegen was om voor groepen of commissies te spreken.[4]
Een huis gebouwd om te vermijden
De verhalen over zijn huishouden blijven hangen omdat ze zijn gereserveerdheid zichtbaar maken. Briefjes aan bedienden zijn kleine dingen, maar ze veranderen verlegenheid in een voorwerp dat iemand kon vasthouden. De gemelde achtertrap doet iets vreemders: die verandert vermijden in architectuur.[1]
Moderne schrijvers hebben soms gesuggereerd dat Cavendish mogelijk op het autismespectrum zat, maar de veiligere historische weergave is gedragsmatig in plaats van diagnostisch: hij werd beschreven als intens verlegen, ongewoon op zichzelf en aangetrokken tot gecontroleerde vormen van communicatie.[3] De karikatuur zou voor de hand liggen: een briljante kluizenaar die zich voor de wereld verborg. De bronnen zijn specifieker. Cavendish trad wel degelijk toe tot wetenschappelijke instellingen, publiceerde belangrijk werk en nam deel aan de netwerken rond de Royal Society.[1]
Wat hij vermeed, althans in de verhalen die zijn overgeleverd, was de ontmoeting zonder script. De man die gassen mat die niemand kon zien, liet ook een huiselijker beeld na: een geschreven instructie in de hand van een bediende, en een trap waarmee Henry Cavendish ongezien door zijn eigen huis kon gaan.
