In een winkel aan de Eastern Shore van Maryland stond een tot slaaf gemaakt meisje, Araminta Ross, in een deuropening terwijl een man probeerde te vluchten. Een boer genaamd Barrett was hem daarheen gevolgd en beval omstanders hem te helpen vastbinden. Toen de man ervandoor ging, greep Barrett een gewicht van twee pond en gooide het. Het miste de man en raakte het meisje tegen het hoofd.[1]
Harriet Tubman leefde tientallen jaren met plotselinge “slaapaanvallen”, hoofdpijn en visioenen na een ernstige hoofdwond in haar jeugd. Tubman begreep die visioenen als boodschappen van God, terwijl moderne artsen hebben betoogd dat het patroon ook kan passen bij posttraumatische narcolepsie.
Het meisje werd toen nog Minty genoemd. Ze was als Araminta Ross in slavernij geboren, waarschijnlijk ergens tussen 1819 en 1823.[3] Na de klap verzorgde haar moeder haar maandenlang, en latere verslagen beschrijven een verwonding die zo ernstig was dat het onzeker was of ze zou overleven. Omdat ze tot slaaf was gemaakt, werd ze niet door een arts onderzocht.[1]
Ze overleefde, maar de gevolgen van de verwonding hielden niet op toen de wond dichtging. Tubman kreeg later plotselinge episodes die ze “slaapaanvallen” noemde, samen met zware hoofdpijn, een litteken en een hangend linkeroog.[1] De aanvallen konden haar zonder waarschuwing overvallen. Een bekende historische samenvatting beschrijft hoe ze plotseling in slaap viel en moeilijk wakker te krijgen was.[3]
De visioenen waarop ze vertrouwde
Tijdens deze episodes vertelde Tubman over levendige dromen en visioenen, die ze begreep als tekenen van God.[3] Mensen in haar omgeving zagen die ervaringen ook als bewijs van haar religieuze toewijding. Een medisch-historische review uit 2023 in het Journal of General Internal Medicine beschrijft die slaapaanvallen en visioenen als goed gedocumenteerd in historische bronnen, en biedt vervolgens een moderne parallelle verklaring: hypersomnie die het meest overeenkomt met posttraumatische narcolepsie.[2]
De medische taal kan Tubmans eigen religieuze begrip van haar leven niet vervangen. Ook kan men haar van bijna twee eeuwen afstand niet met zekerheid diagnosticeren. Dezelfde review merkt op dat haar symptomen vaak zijn toegeschreven aan temporaalkwabepilepsie, terwijl de auteurs betogen dat posttraumatische narcolepsie beter past bij het patroon van plotselinge slaapaanvallen en droomachtige hallucinaties.[2] Wat in de bronnen duidelijk blijft, is de combinatie: een ernstige hoofdwond, levenslange aanvallen en een vrouw die geloofde dat God sprak via wat zij zag.[1][3]
In 1849 ontsnapte Tubman uit de slavernij en bereikte ze Pennsylvania, een vrije staat.[3] Daarna ging ze terug. Keer op keer keerde ze terug naar het Zuiden om familieleden, vrienden en andere tot slaaf gemaakte mensen via de Underground Railroad naar vrijheid te begeleiden. Het verslag van de Harriet Tubman Byway dat door Grunge wordt aangehaald, schrijft haar toe dat ze ongeveer 70 mensen rechtstreeks hielp ontsnappen, terwijl andere traditionele samenvattingen hogere aantallen noemen voor mensen die ze begeleidde of instructies gaf.[1][3]
Noordwaarts lopen met een gewond brein
De routes vroegen om moed en planning. Tubman reisde te voet, gebruikte vermommingen, vertrouwde op geheime routes en onderduikadressen, en trok vaak in de winter om de kans kleiner te maken dat ze werd gezien.[3] Volgens het door Grunge aangehaalde Byway-verslag keerde ze minstens 13 keer terug naar het Zuiden, terwijl ze al die tijd leefde met de onvoorspelbare nasleep van de hoofdwond.[1]
Haar reputatie leverde haar de bijnaam “Mozes” op, een naam die verbonden is met het uit slavernij leiden van mensen.[3] Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog diende ze de Unie ook als verpleegkundige, kok, verkenner en spion, en later zette ze zich in voor vrouwenkiesrecht en burgerrechten.[2][3] De hoofdwond schiep Harriet Tubmans moed niet. Ze werd deel van het lichaam dat die moed moest dragen.
De oude bewering kan te netjes klinken als de verwonding haar hele leven moet verklaren. Het sterkere beeld is harder en menselijker: Tubman als meisje neergeslagen door een ijzeren gewicht, jarenlang ontwakend in visioenen die zij als goddelijk zag, en daarna opnieuw de donkere wegen op stappend om andere mensen naar het noorden te leiden.
