Op een trottoir in Manhattan in 1986 was Dan Rather niet bezig een president, een oorlog of een vechtpartij op een partijconventie achterna te zitten. Hij werd simpelweg aangevallen door een man die steeds een vraag stelde die klonk als een kapotte radio-uitzending: “Kenneth, what is the frequency?”[1]

R.E.M.’s “What’s the Frequency, Kenneth?” ontleende zijn titel aan de vreemde zin die werd geroepen tijdens de beroving van CBS-nieuwsanker Dan Rather. Later kreeg die regel een donkerdere lading toen de aanvaller in verband werd gebracht met een gewelddadig incident bij NBC, ingegeven door wanen over uitgezonden signalen.

Rather had al een publiek leven vol bizarre televisiemomenten achter de rug. Tijdens de liveverslaggeving van de Democratische Nationale Conventie van 1968 probeerde hij een afgevaardigde uit Georgia te ondervragen die van de vloer leek te worden afgevoerd door mannen zonder identificatiebadges. Een van die mannen sloeg hem in de maag en wierp hem tegen de grond, terwijl CBS-camera’s het tafereel vastlegden. Walter Cronkite, die hoorde wat er was gebeurd, zei live tegen de kijkers: “I think we’ve got a bunch of thugs here, Dan.”[1]

Die klap op de conventie, hoe lelijk ook, hoorde bij een zichtbaar publiek conflict. Chicago in 1968 was ontvlambaar. Verslaggevers stonden op de vloer. Politici zaten binnen. Politie en demonstranten stonden buiten. De camera kon tenminste nog de machinerie rond de klap laten zien.

De Kenneth-aanval had zo’n kader niet. De zin had geen duidelijke context, geen herkenbare eis en geen openbaar geschil waar hij bij hoorde. Rather was een beroemde nieuwslezer, wat betekende dat miljoenen mensen zijn gezicht kenden. Maar de vraag klonk alsof hij uit een particulier weersysteem kwam: een frequentie, een Kenneth, een mishandeling.

Jaren later zette R.E.M. de regel aan het begin van een rocknummer. “What’s the Frequency, Kenneth?” verscheen in 1994 als de eerste single van het negende album van de band, Monster, geschreven door Bill Berry, Peter Buck, Mike Mills en Michael Stipe, en geproduceerd door R.E.M. samen met Scott Litt.[2] De plaat markeerde een stevigere wending in het geluid van de band, met gruizige gitaren die een groot deel vervingen van de mandoline-en-strijkerssfeer waarmee hun werk uit het begin van de jaren negentig werd geassocieerd.[6]

De tekst vertelt de beroving niet na als een politierapport. Hij gebruikt de zin als een opening naar verwarring. De verteller geeft steeds toe: “I never understood the frequency,” en zegt dat hij “cartoons, radio, music, TV, movies, magazines” heeft bestudeerd, alsof cultuur zelf een signaal was waarop hij niet kon afstemmen.[5]

De vraag werd de aanwijzing

De woorden bleven in het collectieve geheugen hangen omdat ze zo eigenaardig waren. Een willekeurige aanval kan in een dossier verdwijnen. “Kenneth, what is the frequency?” werkt anders. De zin nestelt zich in je oor en vraagt erom ontcijferd te worden.

De zaak werd later in verband gebracht met William Tager, die aan de aanval werd gelinkt na een afzonderlijke gewelddadige episode in de NBC-studio’s. Tager zou daarheen zijn gegaan op zoek naar de frequentie waarvan hij dacht dat die werd gebruikt om signalen zijn brein in te stralen.[1] De vraag die naar Rather was geroepen kreeg ineens een grimmige interne logica. De woorden waren niet zomaar popsurrealisme. Ze hoorden bij een waan over uitzenden zelf.

R.E.M. trok de zin de taal van de rock uit de jaren negentig binnen, waar hij cryptisch, stijlvol en bijna komisch vreemd klonk. Maar erachter zat een echte man op een trottoir, een echte mishandeling en later een echte gewelddaad in een televisiegebouw.[1]

In de videoclip spelen Michael Stipe en de band onder scheef gekadreerde beelden, met hoofden die deels buiten beeld vallen en de gebruikelijke regels van rockstarpresentatie die bewust worden ontregeld.[3][6] Die uitstraling past bij de ongemakkelijke sfeer van het nummer: een cultuur die naar zichzelf probeert te kijken en toch op de een of andere manier het gezicht in het kader mist.

Rather overleefde de aanval. De zin overleefde in een andere vorm, geperst op een single van een groot platenlabel en meegezongen door menigten die misschien nooit hebben geweten op welk trottoir hij begon. Ergens tussen een nieuwsanker, een waan over televisiegolven en een vervormde gitaarriff werd “Kenneth” een popartefact met een blauwe plek eronder.

Bronnen

  1. Dan Rather, Wikipedia
  2. “What’s the Frequency, Kenneth?”, Wikipedia
  3. R.E.M. - “What’s The Frequency, Kenneth?” Official HD Music Video, YouTube
  4. “What’s The Frequency, Kenneth?”, YouTube
  5. R.E.M. “What’s the Frequency, Kenneth?” lyrics, SongLyrics
  6. R.E.M. “What’s the Frequency, Kenneth?” lyrics and song notes, Genius