In 1884, na vijf jaar werk, leverde het grote Engelse woordenboek eindelijk iets op dat lezers in handen konden houden: een ongebonden aflevering, een zogenoemd fascikel. De alfabetische reis stopte bij ant.[3]
Het Oxford English Dictionary ging in 1879 echt van start met een raming van 10 jaar, maar de redacteuren hadden vijf jaar nodig om alleen al het eerste deel te publiceren, van “a” tot “ant”. Hulp van lezers en tientallen jaren redactiewerk brachten de eerste editie uiteindelijk in 1928 tot voltooiing.
In 1857 begon de Philological Society of London met het verzamelen van Engelse woorden die bestaande woordenboeken hadden gemist, teruggaand tot in de Angelsaksische tijd.[3] Het doel was groter dan een lijst met definities. Het toekomstige OED moest laten zien waar woorden waren verschenen, hoe betekenissen waren verschoven en hoe oudere gebruiken naast nieuwere bleven voortbestaan.[1]
Oxford University Press stemde er in 1879 mee in het werk te financieren en uit te geven, toen het nog het New English Dictionary heette.[3] James Murray, een in Schotland geboren filoloog die op zijn veertiende van school was gegaan en zichzelf talen had geleerd, werd datzelfde jaar de hoofdredacteur van het project.[4] Murray dacht dat het woordenboek in ongeveer 10 jaar samengesteld kon worden.[3]
Vijf jaar later liet het eerste gedrukte fascikel zien hoe enorm men het alfabet had onderschat. Murray en zijn assistenten waren slechts gekomen van “a” tot en met “ant”.[3] Dat eindpunt is komisch omdat het woord zo klein is. Een mier lijkt het soort lemma waar een woordenboek snel overheen zou moeten stappen. Maar voor de OED moest zelfs dat kleine woord worden opgespoord in teksten, gedateerd, vergeleken, gedefinieerd en geplaatst binnen een geschiedenis van gebruik.
Murray’s onderneming werd uiteindelijk bekend onder de naam van de plek waar eraan gewerkt werd: het Scriptorium. Aan 78 Banbury Road in Oxford kroop het woordenboek vooruit via brieven, strookjes papier, citaten en redactiewerk binnenshuis.[5] Murray begon als enige redacteur, geholpen door een klein team, voordat Henry Bradley, William Alexander Craigie en Charles Talbut Onions in de loop der jaren als mederedacteuren aansloten.[5] Ook de eigen geschiedenis van Oxford over het woordenboek bewaart de kant van het werk waarbij een beroep werd gedaan op het publiek, later samengevat in de zin “Your dictionary needs you.”[2]
Het trage tempo werd begrijpelijk zodra duidelijk was dat de klus historisch was, en niet alleen alfabetisch. Een beknopt woordenboek kan een lezer vertellen wat een woord op dat moment betekent. De OED probeerde woorden een biografie te geven, inclusief verouderde vormen, veranderende betekenissen en bewijsmateriaal uit geschreven gebruik door de tijd heen.[1] Eén enkel lemma kon een miniatuurarchief worden. De afstand van a tot ant werd een waarschuwing voor alles wat daarna nog te wachten stond.
Murray maakte de laatste aflevering niet meer mee. Hij stierf in 1915, nadat hij van 1879 tot aan zijn dood de belangrijkste redacteur van de OED was geweest.[4] Het laatste fascikel verscheen op 19 april 1928, bijna 50 jaar nadat Oxford University Press het project op zich had genomen.[3] De eerste editie vulde 12 delen en 15.487 pagina’s, met 414.825 woorden, ver voorbij het vroege plan van vier delen en 6.400 pagina’s.[3]
Na die eerste eindstreep bleef het woordenboek groeien. OED Online werd in 2000 gelanceerd, en het werk blijft nieuwe woorden en betekenissen toevoegen; tegenwoordig bevat het meer dan 600.000 lemma’s.[3] De omvang ervan is op een andere manier bijna absurd geworden: de uitgevers van Oxford hebben geschat dat één persoon ongeveer 120 jaar nodig zou hebben om alleen al de tekst van het woordenboek over te typen.[1]
Een latere assistent geeft het verhaal nog een kleine literaire nasleep. In 1919 sloot de 27-jarige J.R.R. Tolkien zich bij het project aan en werkte hij ongeveer 18 maanden aan woorden die met W begonnen, waaronder “wasp” en “walnut”.[3] Lang vóór Midden-aarde was hij nog een werker aan de rand van het alfabet, die hielp een reusachtig boek met een paar woorden tegelijk vooruit te brengen.
