Voordat voetbalfans naar Rusland kwamen voor het WK 2018, zou volgens berichten een aantal Russische arbeiders een vaardigheid worden aangeleerd die voor veel bezoekers absurd eenvoudig klonk: hoe te glimlachen.[3] Niet hoe tickets te controleren, bier te tappen of aanwijzingen te geven, maar hoe een publieke gastvrijheid te tonen die buitenlandse fans verwachtten en die veel Russen normaal niet aan vreemden boden.
In de Russische cultuur is glimlachen in het openbaar vaak voorbehouden aan oprechte warmte, vertrouwdheid of een echt goed humeur. Een casual grijns naar een vreemde kan overkomen als onecht, dwaas, verdacht of vreemd overmatig vertrouwd, waardoor neutrale gezichten gebruikelijk zijn in winkels, straten, klaslokalen en officiële settings.
Iosif Sternin, die schrijft over Russische communicatie, geeft de regel in eenvoudige bewoordingen: een glimlach moet een goed humeur en een goede relatie weerspiegelen.[1] In landen waar glimlachen werkt als sociaal smeermiddel, kan dat moeilijk te begrijpen zijn. Een snelle grijns kan een transactie verzachten, ongevaarlijkheid signaal geven, of voorkomen dat een voorbijgaande ontmoeting ongemakkelijk aanvoelt.
Op een Russische straat kan dezelfde grijns te veel betekenis dragen. Sternin merkt op dat Russen over het algemeen glimlachen naar mensen die ze kennen, niet automatisch naar vreemden.[1] Een glimlach gericht aan een onbekende persoon kan de letterlijke sociale vraag oproepen: “Kennen we elkaar?”[1] Het neutrale gezicht is niet per se koud. Het kan simpelweg weigeren om intimiteit voor te doen waar die niet bestaat.
De Glimlach Die Te Beleefd Lijkt
Bij een winkelbalie kan een westerse bezoeker een kassamedewerker’s glimlach verwachten als onderdeel van de transactie. In de Russische communicatie, schrijft Sternin, is een glimlach geen standaard signaal van beleefdheid.[1] Een constante beleefde glimlach kan worden afgedaan als een “dienaarsglimlach,” geassocieerd met onechtheid, geheimzinnigheid of onwil om ware gevoelens te tonen.[1] De bespreking van dezelfde norm door Culture Factor merkt op dat voortdurend glimlachen ook oneerlijkheid kan suggereren of een poging om echte emoties te verbergen.[4]
Dat helpt de niet‑glimlachende verkoper, ober, ambtenaar of douanebeambte te verklaren die bezoekers verrast. Sternin beschrijft een omgeving waarin serieus werk meestal niet met een grijns wordt uitgevoerd, en zelfs kinderen in de klas de berisping kunnen horen: “Waar lach je om? Schrijf.”[1] Het gezicht vervult een deel van de taak: laten zien dat het moment zakelijk is, niet een privé‑uitwisseling van warmte.
The Conversation, die cross‑cultureel onderzoek bespreekt, beschrijft een reëel “glimlach‑kloof” tussen de Verenigde Staten en Rusland, terwijl het waarschuwt tegen de gemakkelijke conclusie dat Russen onvriendelijk of onverschillig zijn.[3] Een van de auteurs van het artikel, een Russische immigrant, zegt dat willekeurig glimlachen naar vreemden in het openbaar in Rusland kan worden gezien als een teken van psychische aandoening of inferieur intellect.[3] Dezelfde spierbeweging is een andere sociale betekenis toegekend.
Wanneer een neutraal gezicht eerlijk is
Onderzoekers die door The Conversation worden geciteerd verbinden deze verschillen met “displayregels”, de ongeschreven normen die mensen vertellen wanneer emoties getoond moeten worden.[3] In de Verenigde Staten, waar ontmoetingen met vreemden sociaal delicaat kunnen aanvoelen, kan een glimlach een benadering veiliger maken.[3] In Rusland, waar een glimlach persoonlijker en informatiever is, kan het te casual gebruiken ervan verwarring veroorzaken in plaats van comfort.
Geschiedenis maakt deel uit van de verklaring. Sternin koppelt de Russische terughoudendheid met glimlachen aan eeuwen waarin het gewone leven moeilijk was, zorgen een veelvoorkomende gezichtsuitdrukking werden, en een glimlach een uitzondering betekende: welzijn, voorspoed of een goed humeur.[1] Andere culturele verklaringen beschrijven dezelfde voorkeur voor authenticiteit boven oppervlakkige vriendelijkheid, waarbij glimlachen worden bewaard voor intieme interacties of emotioneel waarheidsgetrouwe momenten.[2]
Zelfs de vorm van de glimlach kent regels. Sternin schrijft dat Russen het vaakst glimlachen met gesloten lippen, slechts af en toe de bovenste tanden laten zien, terwijl het tonen van zowel boven- als ondertanden als vulgair kan overkomen, als ontblote dierentanden of een paardenlach.[1] Glimlachen is niet verboden. Het wordt verwacht dat het past bij het moment.
Dus het beroemde Russische publieke gezicht is gemakkelijk verkeerd te lezen. Een neutrale mond in een metro, bij een balie of in een klaslokaal is misschien geen woede of minachting. Het kan een klein gebaar van sociale eerlijkheid zijn, een glimlach die in reserve wordt gehouden totdat er iemand, en iets, is om om te glimlachen.
