In de zondagsschool probeerde James Earl Jones zijn les voor te lezen terwijl de kinderen achter hem op de grond lachten. Jaren later noemde hij stotteren pijnlijk, en hij sprak niet figuurlijk. De pijn was een woord dat in zijn mond vastzat terwijl een kamer vol kinderen erop wachtte.[1]
James Earl Jones, later beroemd als de stem van Darth Vader en Mufasa, bracht een groot deel van zijn kindertijd door met nauwelijks spreken vanwege een ernstige stotter. Op de middelbare school hielp een leraar hem weer te leren spreken door hem zijn eigen poëzie hardop te laten voorlezen.
Jones was vijf toen hij in 1936 van Mississippi naar Michigan verhuisde om bij zijn grootouders te gaan wonen.[1] Later vertelde hij aan de Academy of Achievement dat toen hij Michigan bereikte, “Ik was een stotteraar. Ik kon niet praten.” Zijn eerste schooljaar werd, in zijn woorden, zijn “eerste stomme jaar,” en die stomme jaren gingen door tot aan de middelbare school.[1]
De verhuizing zelf bleef bij hem hangen. De BBC meldde dat toen familieleden probeerden hem naar het huis van zijn grootmoeder te brengen, hij zich aan de auto vastklampte omdat, zoals hij later herinnerde, “Het was de enige manier waarop ik kon uitdrukken dat ik bij hen wilde zijn.” Het trauma, zei hij, was verbonden aan de stotter die tot in zijn tienerjaren duurde.[2]
School maakte het probleem openbaar. Een les hardop voorgelezen, een vraag beantwoord, de naam van een kind uit een presentielijst geroepen, elk kon spreken tot een beproeving maken. Jones zei dat tegen de tijd dat hij Michigan bereikte, de stotter zo ernstig was geworden dat hij jaren niet meer sprak.[1]
De leraar die het gedicht hoorde
Op de middelbare school merkte een leraar op dat Jones poëzie schreef. In plaats van de gedichten veilig op de pagina te laten liggen, moedigde de leraar hem aan om in de klas te gaan staan en zijn eigen werk hardop voor te lezen.[2]
De woorden gedroegen zich anders wanneer ze van hem waren, en wanneer hij ze in het geheugen had. Jones ontdekte dat zijn stotter afnam wanneer hij gememoriseerde tekst sprak.[2] Het terugkrijgen van zijn stem was niet plotseling of eenvoudig. Het kwam door ritme, herhaling, en de eigenaardige veiligheid van woorden die al bekend waren voordat ze uitgesproken moesten worden.
Daarna begon Jones deel te nemen aan debatten en openbare spreekwedstrijden.[2] Het detail kan onmogelijk klinken als het verhaal begint met Darth Vader, de zwarte helm, de mechanische adem en een stem die zo gecontroleerd is dat hij leek te komen uit de muren. Het pad naar dat geluid ging eerst door een klaslokaal, met een tiener die gedichten regel voor regel voorlas.
Jones beschreef zichzelf niet als genezen. “Ik ben nog steeds een stotteraar,” zei hij in 1996. Hij legde uit dat mensen die stotteren vaak leren om moeilijke klanken te omzeilen, op zoek naar woorden waar ze niet over struikelen, woorden die beginnen met een veiligere medeklinker.[1] Zijn stem werd beroemd, maar hij werd ook beheerd, gevormd en geoefend.
Van stilte naar cinema
Jones studeerde aan de Universiteit van Michigan, diende in het Amerikaanse leger, en ging later acteren in New York.[3] Op podium en scherm werd zijn stem een van de meest herkenbare in de Amerikaanse cultuur. Hij sprak Darth Vader in de originele Star Wars-trilogie, sprak Mufasa in Disney’s The Lion King, en leverde CNN’s grave, korte “This is CNN.”[1][2]
Zijn onderscheidingen omvatten uiteindelijk Tony Awards, Emmy Awards, een Grammy en een eredoctrooi van de Academy Awards voor levenslange prestatie in 2011.[3][1] Het openbare verslag kan die carrière onvermijdelijk doen lijken, een geweldige stem die haar juiste podium vindt. Het vreemdere feit is dat de stem eerst terug moest worden gelokt naar gewoon gebruik.
Achter Darth Vader’s bevel en Mufasa’s warmte bevindt zich een kleinere scène: een middelbare scholier met gedichten in zijn handen, een leraar die hem vraagt te lezen, en een kamer die stil genoeg is zodat de eerste woorden doordringen.
