De grap zat al in de titel voordat er ook maar iemand een klap kreeg. In januari 1940 bracht Columbia een korte film van The Three Stooges uit met de titel You Nazty Spy!, een verhaspelde uitdrukking met een gevaarlijk doelwit: Adolf Hitler, die op een Amerikaans filmdoek belachelijk werd gemaakt nog vóór Charlie Chaplins The Great Dictator later dat jaar in de bioscoop verscheen.[1]
The Three Stooges waren Joodse artiesten van wie de komische taal vaak putte uit het Jiddisch, en hun korte film You Nazty Spy! uit 1940 wordt algemeen genoemd als Hollywoods eerste rechtstreekse Hitlersatire, uitgebracht negen maanden vóór Chaplins The Great Dictator.
Tegen die tijd waren de Stooges al beroemd om een heel ander soort geweld. Moe Howards bloempotkapsel, Larry Fines pluizige haar, Curly Howards kaalgeschoren hoofd, de vingersteken in ogen, de tikken op het hoofd, de instortende meubels: het liet hen eruitzien als mannen die de volwassenheid waren binnengedwaald zonder ooit te hebben geleerd hoe kamers werkten.[1] Columbia Pictures bracht uiteindelijk 190 van hun korte films uit, een lange reeks goedkope werkplaatsen, kapot gereedschap, slechte manieren en lichamen die als slaginstrumenten werden gebruikt.[1]
De namen achter de act vertelden een ander verhaal. Moe Howard werd geboren als Moses Horwitz. Shemp Howard was Samuel Horwitz. Curly Howard was Jerome Horwitz. Larry Fine was Louis Feinberg, geboren in Philadelphia in een Russisch-Joods gezin waarvan de horlogereparatie- en juwelierszaak de aanleiding vormde voor een van de vreemdere ongelukken uit zijn jeugd.[1][3] Een fles zoutzuur, gebruikt om goud te testen, spatte op de onderarm van de jonge Larry nadat zijn vader die bij zijn mond had weggeslagen. Vioollessen, bedoeld om de beschadigde spieren te versterken, hielpen hem een artiest te worden nog vóór hij de man in het midden van de Stooges werd.[3]
Een taal verborgen in het lawaai
De Stooges kwamen voort uit de vaudeville, waar herkenning onmiddellijk moest zijn. Een kapsel kon een personage worden. Een duw kon een hele zin zijn. Een vreemd woord, op precies de juiste snelheid geblaft, kon een lach opleveren voordat het publiek tijd had om het te vertalen.[1][5]
Veel kijkers hoorden de verbale uitbarstingen van de Stooges als pure wartaal, nog een laag komische chaos tussen de klappen en valpartijen. De act verweefde vaak Jiddische woorden en Joods getinte ritmes, waardoor immigrantentaal onderdeel werd van de Amerikaanse mainstream-slapstick.[1] De grap werkte twee kanten op. Sommige mensen hoorden onzin. Anderen hoorden iets van thuis, weggestopt in een korte Columbia-film tussen een koekenpan en een struikelpartij.
De bezetting bleef veranderen, ook al bleef het aantal drie. Moe en Larry waren de vaste waarden. Shemp vertrok, Curly kwam erbij, Curly’s gezondheid ging achteruit, Shemp keerde terug, en later namen Joe Besser en Curly Joe DeRita de derde plek in.[1][2] De act hield, in de ene of andere vorm, stand van 1922 tot 1970, langer dan veel van de studio’s, bazen en theaters die haar hadden gevormd.[1]
De Hitlerfilm vóór Chaplin
You Nazty Spy! verscheen in 1940, voordat Chaplins beroemdere The Great Dictator het publiek bereikte.[1] Die timing blijft opvallend. De Stooges stonden niet bekend als plechtige politieke kunstenaars. Zij waren de mannen die loodgieterswerk ruïneerden, rechtszalen in het honderd lieten lopen en kapperswerk veranderden in mishandeling. Toch plaatsten zij Hitler eerder op het pad van de spot dan Hollywoods beroemdste clown.
Hun satire gebruikte de middelen die ze al in handen hadden: parodienamen, gebroken taal, uitzinnige autoriteit en het beeld van opgeblazen mannen die belachelijk worden gemaakt.[1] Voor Joodse komieken in 1940 had die spot een scherpere rand dan gewone klucht. De komedie van de Stooges ging altijd al over lichamen onder druk. In You Nazty Spy! kwam die druk van buiten de geluidsstudio.
Televisie maakte de context later vlakker. Vanaf 1958 werden de korte films van Columbia regelmatig op tv uitgezonden, waar nieuwe generaties de Stooges leerden kennen als chaos na schooltijd, losgemaakt van vaudeville, studiocontracten, Joodse immigrantentaal en oorlogssatire.[1] Een kind kon lachen om de vinger in het oog zonder te weten dat hetzelfde team ooit met Jiddisch doorspekte nonsens en slapstickachtige minachting op Hitler had gemikt.
De klap komt eerst. De betekenis verschijnt later, met een bloempotkapsel, een viool in de hand, en luisterend naar een naam die voor het podium werd veranderd.
