Om 7:00 uur 's ochtends stond Ernest Shackleton op een richel van sneeuw en rots op Zuid-Georgia en wachtte op een geluid. Hij dacht dat hij een stoomfluit een half uur eerder had gehoord, maar honger en uitputting kunnen een man gretig maken naar wonderen. Toen kwam het weer, precies op tijd, gedragen over mijlen koude wildernis van het walvisstation beneden. Shackleton noemde het later “zoetere muziek” dan welke ze ooit hadden gehoord.[1]

Toen Ernest Shackleton Zuid-Georgia bereikte na de Endurance-ramp, dacht hij dat de Eerste Wereldoorlog misschien was geëindigd terwijl hij in de Antarktis gevangen zat. In plaats daarvan kreeg hij te horen dat de oorlog nog steeds woedde, miljoenen waren dood, en Europa gek was geworden.

De fluit betekende mannen, schepen, bedden, ketels en stemmen die niet tot het ijs behoorden. Shackleton, Frank Worsley en Tom Crean hadden Zuid-Georgia doorkruist na hun kleinebootreis vanaf Elephant Island, en voor hen voelde de reis voorbij, hoewel Shackleton wist dat er nog twaalf mijl hard terrein voor hen lag.[1] Hieronder lagen een zwart strand, golfrimpels, pinguïns, zeehonden en de industriële belofte van een walvisstation.[1]

Zij waren in de eerste maanden van de Grote Oorlog uit de gewone kranten verdwenen. Shackleton’s Imperial Trans-Antarctic Expedition verliet de Britse wateren op 8 augustus 1914, nadat Winston Churchill, toen First Lord of the Admiralty, hem had opgedragen door te gaan ondanks het uitbreken van de oorlog.[2] Shackleton zelf vertrok uit Engeland op 27 september om zich bij de expeditie in Buenos Aires te voegen.[2] Op 5 december verliet Endurance het walvisstation in Grytviken, Zuid-Georgia, op weg naar het Antarctische ijs.[2]

Het plan behoorde tot het heroïsche tijdperk van poolambities: het Antarctische continent doorkruisen. De realiteit werd een trage gevangenschap. Endurance werd gevangen in drijfijs binnen zicht van het Antarctische continent, zonder hoop op ontsnapping.[2] De mannen hadden ontberingen verwacht, maar ontberingen hebben meestal een richting. Dit was wachten, kraken, druk en duisternis.

Terwijl legers zich in Europa ingeschreven, bevroor het schip snel. Terwijl de oorlog zich uitbreidde, gaven Shackleton’s mannen de scheepsroutine op en vestigden zich op een winterstation.[2] Op 1 september 1915 zorgde de druk van het drijfijs ervoor dat Endurance “letterlijk [sprong] in de lucht en [zette] zich op zijn balk,” volgens het verslag bewaard door Historical Easter Eggs.[2] Shackleton gaf het bevel om het schip te verlaten, en op 21 november gleed het wrak onder het oppervlak.[2]

Daarna volgden het ijskamp, de drift en de boten. In april 1916 brak het ijs uiteen en dwong de groep tot drie kleine reddingsboten.[2] Zeven brute dagen later bereikten ze Elephant Island, een desolaat eiland ver van reddingsroutes.[2] Shackleton liet het grootste deel van zijn mannen daar achter onder leiding van Frank Wild en zette koers voort in de James Caird naar Zuid-Georgia, omdat de walvisstations de dichtstbijzijnde hoop waren.

Tegen de tijd dat de stoomfluit hem bereikte, was de expeditie al meer dan een jaar afgesloten van gewoon menselijk geluid. Shackleton’s verslag blijft bij die fluit omdat hij de afstand tussen overleven en redding deed verdwijnen. Hij vertelde de drie mannen dat er andere mannen in de buurt waren, dat schepen klaarstonden, en dat de mannen die nog op Elephant Island wachtten misschien toch bereikt konden worden.[1]

Daarna kwam de vraag van een man die te lang weg was geweest. Op South Georgia vroeg Shackleton hoe de oorlog was geëindigd. Het antwoord, in een later historisch verslag, kwam als een klap binnen: “De oorlog is niet voorbij. Miljoenen zijn dood. Europa is gek. De wereld is gek.”[2]

De Antarctische regio had Endurance bijna tot splinters verpletterd; Europa deed ondertussen hetzelfde met zichzelf. In de gedramatiseerde versie van het gesprek op South Georgia neemt Shackleton het nieuws in zich op en wendt zich onmiddellijk tot het levende probleem voor hem: “Ik moet een schip lenen.”[3] De zin blijft bestaan omdat hij hem achterlaat waar de fluit hem vond: vuil, uitgeput, en al nadenkend over de mannen die nog aan de overkant van de zee wachten.

Bronnen

  1. Lapham’s Quarterly, “Ernest Shackleton’s Oorlog Is Voorbij”
  2. Historical Easter Eggs, “24 april 1916 De wereld is gek”
  3. Quotes.net, “Shackleton” citaat transcript