Het complot tegen Commodus had een eenvoudige vorm. Een jonge keizer zou het amfitheater betreden. Een man genaamd Claudius Pompeianus Quintianus zou bij de doorgang wachten met een dolk verborgen onder zijn gewaad. Als hij snel handelde, zouden de bewakers misschien maar een seconde hebben om te begrijpen wat er gebeurde.[1]
Bij de ingang trok Quintianus, volgens de oude historicus Herodianus, de dolk en hield deze omhoog waar Commodus hem kon zien. Toen riep hij dat de Senaat hem had gestuurd om de keizer te doden. De waarschuwing gaf de lijfwachten precies wat een huurmoordenaar hen nooit zou moeten geven: tijd. Ze grepen hem voordat hij toesloeg.[2]
In 180 liet Marcus Aurelius het rijk na aan een zoon die nog jong was en graag wilde terugkeren naar Rome. Commodus sloot vrede aan de noordelijke grens en keerde terug naar de hoofdstad.[1] Na de mislukte aanval beschrijven moderne samenvattingen van zijn heerschappij een scherpere wending naar wantrouwen, wreedheid en willekeurige macht.[3]
Lucilla, de oudere zus van Commodus, stond volgens de overgeleverde verslagen achter het complot. Ze was ooit getrouwd geweest met Lucius Verus, had de titel Augusta gedragen en had haar publieke status zien krimpen onder haar jongere broer. Senatoren waren er ook bij betrokken. Quintianus moest die wrok omzetten in één snelle daad.[4]
Onder het gewaad had de dolk nog steeds zijn grootste voordeel, omdat niemand hem had gezien. Quintianus verspeelde dat voordeel voor een stukje politiek theater. Hij wilde dat Commodus wist dat de aanslag een sponsor had. Dit was niet zomaar een mes, wilde hij de keizer laten begrijpen. Dit was het mes van de Senaat.
Nadat de bewakers Quintianus hadden gegrepen, bleef de zin die hij riep nuttig voor Commodus. Herodianus zegt dat de bewering een vroege reden werd voor de haat van de keizer tegen de Senaat. Andere verslagen verbinden de nasleep met executies, zuiveringen, Lucilla's verbanning, en uiteindelijk haar dood.[2][4]
De ongebruikte dolk had al het gevaarlijkste deel van het plan doorlopen. Hij was onder het gewaad, door de menigte en de smalle ingang binnengegaan, waar Commodus dichtbij genoeg was om te bedreigen. Toen bracht Quintianus de veiligste seconde die hij had door met het uitleggen wat de dolk betekende.
Uiteindelijk heeft de toespraak misschien meer betekend dan het blad. Het doodde Commodus niet. Het hielp wel om een privé-hinderlaag om te zetten in openbaar bewijs voor een keizer die al leerde vijanden om zich heen te zien. Het beeld dat blijft hangen is bijna absurd: een mes in de lucht, een aankondiging in de deuropening, en de bewakers die als eersten in actie komen.
